ดอกไม้ในวรรณคดี

 

ดอกไม้ ในวรรณคดีไทย หมายถึงดอกไม้ที่บรรดากวีไทยท่านได้พรรณาไว้เป็นบทร้อยกรองอย่างไพเราะใน หนังสือวรรณคดี เช่น รามเกียรติ์  อิเหนา เงาะป่า ดาหลัง ขุนช้างขุนแผน พระอภัยมณี บทเห่เรือเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์ กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก กาพย์ห่อโคลงนิราศทองแดง นิราสหริภุญชัย นิราศพระประธม นิราศสุพรรณ นิราศเมืองแกลง นิราศภูเขาทอง นิราศอิเหนา นิราศเจ้าฟ้าลิลิตพระลอ และลิลิตตะเลงพ่าย

    เป็นความสามารถเฉพาะตัวของกวีไทย ที่ได้พรรณาชื่อดอกไม้หลายชนิดไว้อย่างไพเราะ ทั้งลักษณะ สีสัน กลิ่น ทำให้ผ้อ่านเกิดมโนภาพ ประทับใจ เหมือนได้ไปอยู่ ณ ที่ด้วย  หวังว่าสิ่งที่เรียบเรียงมาคงจะเป็นประโยชน์และเกิดความประทับใจกับการพรรณา ของกวีไทยบ้าง

 

 

ดอกไม้ในวรรณคดี

 

ดอกไม้ในวรรณคดี

 

 

 ชื่อดอกไม้

 วรรณคดีที่กล่าวถึง

ถิ่นกำเนิด 

 กระดังงา

 รามเกียรติ์ นิราศกลาง

ไทย ฟิลิปปินส์ 

 กาหลง

 รามเกียรติ์ อิเหนา บทเห่เรือเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์ ลิลิตพระลอ ลิลิตตะเลงพ่าย นิราศขุนช้างขุนแผน พระอมัยมณี

 ไทย  พม่า

 แก้ว

 รามเกียรติ์ อิเหนา ลิลิตพระลอ ลิลิตตะเลงพ่าย ขุนช้างขุนแผน

 ไทยพม่า

 กุหลาบ

 รามเกียรติ์ มัทนะพาธา พระอภัยมณี อิเหนา

 ทวีปเอเชีย  ทวีปอเมริกา

 จำปี

 รามเกียรติ์ เงาะป่า ลิลิตตะเลงพ่าย ขุนช้างขุนแผน

 ไทย  มาเลเซีย อินโดนีเซีย

 จำปา

รามเกียรติ์ อิเหนา เงาะป่า 

ไทย  จีน  มาเลเซีย อินเดีย 

 ชงโค

 รามเกียรติ์  อิเหนา  ลิลิตตะเลงพ่าย

 จีน   อินเดีย

 ช้องนาง

 รามเกียรติ์ ลิลิตพระลอ

 ทวีปแอฟริกา

นางแย้ม 

รามเกียรติ์ อิเหนา ลิลิตพระลอ ลิลิตตะเลงพ่าย 

ไทย พม่า อินโดนีเซีย 

 

 

 

   ดอกกรรณิการ์ 

  “…กรรณิการ์  ก้านสีแดงสด
                                                          คิดผ้าแสดติดขลิบนาง
                                                          เห็นเนื้อเรื่อโรงราง
                                                          ห่มสองบ่าอ่าโนเน่…”
                                                   วรรณคดี :  กาพย์ห่อโคลง  “นิราศธารโศก”
                                                   ผู้ประพันธ์ :  เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์ (เจ้าฟ้ากุ้ง)
 
                                                   ชื่อพฤกษศาสตร์    :  Nyctanthes arbor – tristis
                                                   ชื่อสามัญ            :  Night Jasmine
                                                   ชื่อวงศ์               :  Verbenaceae


        กรรณิการ์เป็นพุ่มไม้ขนาดเล็ก  สูงประมาณ ๑ - ๒ เมตร  ใบสากคาย  ขอบใบเป็นจักตื้น ๆ และใบออกทิศทางตรงข้ามกัน
 ดอกสีขาว  ออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง  ลักษณะคล้ายดอกมะลิ  แต่มีขนาดกลีบแคบกว่า  ปลายกลีบมี ๒ แฉก  ขนาดไม่เท่ากัน  โคนกลีบติดกันเป็นหลอดสีส้มสด  ดอกบานส่งกลิ่นหอมในเวลากลางคืน  และจะร่วงในเช้าวันรุ่งขึ้น

        ผลมีลักษณะกลมแบน  ขณะอ่อนมีสีเขียว  เมื่อแก่เป็นสีดำ

        การขยายพันธุ์  ใช้ตอนกิ่ง

        ทางด้านสมุนไพร  เปลือกให้น้ำฝาด  เปลือกชั้นในเมื่อผสมกับปูนขาวจะให้สีแดง  ดอกมีน้ำมันหอมระเหยที่กลั่นได้  เช่นเดียวกับมะลิ  ส่วนของดอกที่เป็นหลอด  สกัดเป็นสีย้อมผ้าไหม  ใบใช้แก้ไข้และโรคปวดตามข้อ  น้ำคั้นจากใบใช้เป็นยาระบาย  และเป็นยาขมเจริญอาหาร

 

 
 
 บุนนาค 

“….พิกุลบุนนาคมากมี
                                              ตามทางหว่างวิถีสีขาวสด
                                              ชมพลางทางเร่งรีบรถ
                                              เลียบตามบรรพตคีรี…”
                                         วรรณคดี : “อิเหนา”  ตอนท้าวปันจะรากันไปในพิธีอภิเษกสังคามาระตา
                                         ผู้ประพันธ์ :  พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
 
 
                                        ชื่อพฤกษศาสตร์  :  Mesua  ferrea, L.
                                        ชื่อสามัญ          :  Indian  Rose  Dhestnut, Iron  Weed
                                        ชื่อวงศ์             :  Guttiferae
                                        ชื่ออื่น ๆ            :  นาคบุตร


        บุนนาคเป็นไม้พุ่มขนาดใหญ่  ทรงพุ่มยอดแหลม  ออกดอกในฤดูหนาว  ใบเป็นใบเดี่ยว  ออกสลับทิศทางกัน  มีลักษณะเป็นกระจุกใหญ่ตรงกลาง  บางต้นกลีบดอกออกสีชมพูเรื่อ ๆ เมื่อดอกบานเต็มที่มีขนาด ๕ - ๗.๕ เซนติเมตร  หลังจากดอกโรยจะติดเมล็ด

        การขยายพันธุ์  นิยมใช้วิธีตอนกิ่ง  หรือเพาะเมล็ด

        คุณค่าทางสมุนไพร  ใช้เกสรผสมยาหอมบำรุงหัวใจ  แก้ร้อนในกระหายน้ำ  แก้วิงเวียนเป็นยาชู้กำลัง ฯลฯ