ที่นี่ห้องเรียนสีชมพู โครงงานการจัดทำแหล่งเรียนรู้และนำเสนองานของนักเรียน
โครงการภาษาอังกฤษโรงเรียนสุราษฎร์ธานี


โวหารที่ใช้ในการเขียน
โวหารเป็นการใช้ถ้อยคำอย่างมีชั้นเชิงเพื่อให้เรื่องน่าอ่าน โวหารแบ่งได้เป็น ๕ ลักษณะคือ
๑) บรรยายโวหาร เป็นการเขียนเชิงอธิบาย ให้สาระ ข้อเท็จจริง เล่าเรื่องหรือเล่าเหตุการณ์
วิธีเขียนจะใช้ภาษาง่าย กะทัดรัด เขียนให้ตรงเป้าหมาย รู้จักเลือกใช้ถ้อยคำที่ดี เลือกเฟ้นจุดสำคัญ
ที่จะเขียน เขียนตามลำดับเรื่องราว
ไม่เขียนวกวน มีตัวอย่างและข้อเปรียบเทียบเพื่อให้ชัดเจน
การเขียนบรรยายโวหารมักใช้ในการเขียนเรียงความ นิทาน เรื่องเล่า ประวัติ ตำนาน จดหมายเหตุ
ตัวอย่างบรรยายโวหาร
“ … ทุกครั้งที่พ่อไปเมืองนอก พ่อหาโอกาสไปดูสถานที่น่าสนใจและดูความเปลี่ยนแปลง
ความก้าวหน้าของชาติต่างๆอยู่เสมอ และพ่อจะกลับมาเล่าให้ฟังอย่างมีระบบและละเอียดลออ
พร้อมทั้งของฝากที่น่าสนใจ
ครั้งหนึ่งพ่อซื้อตุ๊กตามาฝากจุ๊ เป็นตุ๊กตาประหลาด เพราะมันหลับตาและลืมตาได้ สวยจนเราแทบไม่น่าจับ
แต่จี๊ดสนใจมาก จนอยากรื้อออกมาดูว่ามีกลไกอะไรที่ทำให้มันหลับตาได้… ”
จากเรื่อง “ พ่อเล่า ” ของ จารุณี สูตะบุตร
๒) พรรณนาโวหาร เป็นโวหารที่ใช้ถ้อยคำอธิบายหรือบรรยายสิ่งที่พบเห็นอย่างละเอียด โดยใช้สำนวนโวหาร
ที่ไพเราะสอดแทรกอารมณ์ความรู้สึกของผู้เขียน เพื่อให้ผู้อ่านเกิดความประทับใจและความซาบซึ้ง
มีความรู้สึกและเห็นภาพตามไปด้วยกับคำพรรณนาโวหาร
วิธีการเขียนพรรณนาโวหาร ผู้เขียนต้องรู้จักใช้ถ้อยคำที่ประณีตให้ความรู้สึกโดยหยิบยกลักษณะสำคัญ
มากล่าว การใช้ถ้อยคำในการบรรยายลักษณะจะใช้ถ้อยคำที่แสดงรูปธรรม เช่น บอกลักษณะ สีสัน
รูปร่าง เวลาเพื่อให้ผู้อ่านเห็นภาพชัดเจน หรือใช้ถ้อยคำทำให้เกิดความไพเราะ
ตัวอย่างพรรณนาโวหาร
“ … จิวยืนอยู่ห่างจากเต่านั้นเล็กน้อย เขานุ่งกางเกงขาสั้นสีน้ำเงินเข้ม ท่อบนของร่างกายเปล่าเปลือย
ผิวขาวจัดของเขาถูกกระไอร้อนของน้ำมันที่เดือดพล่านอยู่ในกระทะรมเสียจนขึ้นเสียระเรื่อแดง
และเหงื่อที่พรั่งผุดออกมาตามขุมขนสะท้านกับเปลวไฟที่แลบเลียอยู่ขอบกระทะแลเป็นเงาวะวับเขา
กำลังใช้ตะหลิวด้าวยาวคนกวนชั้นมันหมูที่กำลังถูกเคี่ยวลอยฟ่องอยู่มนกระทะอย่างขะมักเขม้น
สองมือของเขากำอยู่ที่ด้าวตะหลิว ท่อนแขนที่ค่อยๆกวนตะหลิวไปมานั้นเกร็งเล็กน้อย จนแลเห็นกล้ามเนื้อ
ขึ้นเป็นลอนเมื่อมองผาดผ่านมายังลำตัวของเขา หล่อนก็ประจักษ์ถึงความล่ำสันแข็งแรงแผงอก
แม้จะไม่กำยำผายกว้าง แต่ก็มีมัดกล้ามขึ้นเป็นลอนดูทรงพลังหน้าท้องราบเรียบบ่งบอกว่าทำงาน
ออกกำลังอยู่เป็นนิจ เอวค่อนข้างคอดเป็นรูปสวยรับกับท่อนขาที่ยาวแบบคนสูง เมื่อเขายืนแยกขา
ออกห่างจากกันเพื่อได้รับน้ำหนักได้เหมาะสมด้วยเช่นนี้ แลดูเหมือนเสากลมเรียวสองต้นที่ประสาน
ลำค้ำจุนร่างกายของเขาอย่างมั่นคง… ”
จาก “กตัญญูพิศวาส” ของ หยก บูรพา


๓) เทศนาโวหาร เป็นถ้อยคำโวหารที่ใช้อธิบายความคิดเหตุผลโดยต้องการให้ผู้อ่านเข้าใจและเห็นด้วย
เกิดความเชื่อถือและปฏิบัติตาม
วิธีการเขียน ผู้เขียนต้องเขียนอธิบาย หรือให้คำจำกัดความของสิ่งที่จะชี้แจงก่อน จากนั้นจึงกล่าวถึง
เหตุผลที่จะเกิดตามมา อธิบายคุณและโทษพร้อมยกตัวอย่างประกอบหรือเปรียบเทียบให้ผู้อ่านเข้าใจดีขึ้น การยกตัวอย่างประกอบเรื่องรวในเทศนาโวหารนั้นเป็นสาธกโวหารประกอบเทศนาโวหารเสมอ
ตัวอย่างเทศนาโวหาร
การอบรมสั่งสอนลูกเคร่งครัดมากมายเกินไป ก็อาจเป็นผลร้ายได้เหมือนกัน เพราะฉะนั้นวิธีเลี้ยงลูก
ที่ดีก็คือ เดินตามทางสายกลาง อย่าให้ตึงหรือหย่อนเกินไป ควรเปิดโอกาสให้เด็กหรือลูกได้ใช้ความคิด
ได้ทดลอง ได้มีประสบการณ์ต่างๆได้รู้วิธีช่วยตัวเอง ได้ฝึกแก้ปัญหาของตัวเองให้มากส่วนที่จะควบคุมกัน
ควรเป็นแต่เรื่องกรอบของกฎหมายและศีลธรรม
เท่านั้นการสอนให้เขาได้ทำกิจกกรมที่เป็นประโยชน์ที่เขาพอใจให้มากย่อมีกว่าการตั้งแต่ข้อห้าม
หรือการให้ทำตามคำสั่งแต่ฝ่ายเดียว
จากเรื่อง “ เหมือนๆ จะแพ้แต่ไม่แพ้ ”
ของธรรมจักร สร้อยพิกุล
๔) สาธกโวหาร เป็นการยกตัวอย่างประกอบเรื่องราว เพื่อให้ข้อความนั้นเด่นชัดขึ้น หรือข้อเปรียบเทียบ
ประกอบอย่างมีเหตุผล
การเขียนสาธกโวหาร
๑. การเขียนสาธกโวหารจะเขียนควบคู่กับเทศนาโวหาร หรือบรรยายโวหาร โดยการยกตัวอย่างประกอบ
๒. ตัวอย่างที่ยกมาประกอบต้องสอดคล้องสัมพันธ์กับเนื้อความในเทศนาโวหารหรือบรรยายโวหาร
๓. ต้องยกตัวอย่างชัดเจนใช้ถ้อยคำง่าย และควรสรุปหลังจากยกตัวอย่างประกอบแล้ว ให้เห็นความสัมพันธ์
ของเทศนาโวหารกับสาธกโวหารหรือบรรยายโวหารกับสาธกโวหาร
ตัวอย่างสาธกโวหาร
ในเรื่องน้ำ เรามองว่าประเทศไทยมีน้ำเยอะแยะ เราไม่เคยคิดประหยัดว่าจะใช้น้ำคุ้มค่าที่สุดอย่างไร
เช่น น้ำที่เหลือจากการซักล้าง เราก็ควรจะเอาไปรดน้ำต้นไม้ ความประหยัดเป็นจุดหนึ่งของการลด
ความต้องการที่เพิ่มขึ้น การที่เราจะต้องการพื้นที่การเกษตรปลูกผลิตผลการเกษตรให้มากขึ้น
ถ้าเรารู้จักประหยัด เราก็จะไม่ต้องการเพิ่มพื้นที่เพาะปลูกมากขึ้น เรื่องอาหารก็จะลดลงไป
อย่างเช่นการดื่มกาแฟในการประชุมหลายแห่ง แม้แต่การประชุมนานาชาติ ผมไม่รู้ว่ากาแฟเททิ้ง
กันเท่าไหร่ แล้วกาแฟมาจากไหน ก็มาจากป่าเขตร้อนป่าเขตร้อนที่โดนทำลายไปเพราะคนพื้นเมือง
ต้องการทำลายป่าเพื่อขยายพื้นที่ปลูกกาแฟ เพราะกาแฟราคาดี มันมีผลถึงกันหมด
สุรพล ดวงแข : นิตยาสาร “สาระคดี”
ฉบับที่ ๖๕ ปีที่ ๖ กรกฎาคม ๒๕๓๓
๕) อุปมาโวหาร อุปมาโวหารเป็นโวหารสำนวนเปรียบเทียบเพื่อใช้ประกอบข้อความในสาธกโวหาร
บรรยายโวหาร พรรณนาโวหารได้เด่นชัดขึ้น ดังตัวอย่างในพรรณนาโวหารจากเรื่องกตัญญูพิศวาส
ที่กล่าวมาแล้วดังข้อความ “แลดูเหมือนเสากลมเรียวสองต้นที่ประสานลำค้ำจุนร่างกายของเขาอย่างมั่นคง”
วิธีการเขียนเปรียบเทียบ มีดังนี้
๑. เปรียบเทียบของสิ่งหนึ่งเหมือนสิ่งหนึ่ง จะมีคำว่า เหมือน ราวดุจว่า เช่น ดัง เป็นตัวเชื่อมข้อความ
- หญิงสาวสวยเหมือนบัวที่วางอยู่กลางบึง
- เขาเป็นคนดุร้ายราวกับเสือ
- เด็กๆ เป็นผู้บริสุทธิ์สะอาดประดุจผ้าขาวที่ไม่มีรอยเปื้อน
๒. เปรียบเทียบโดยโยงความคิดผู้อ่านไปสู่สิ่งหนึ่ง เช่น
ชีวิตเหมือนนวนิยาย
เรื่องตลกเหมือนเรื่องศรีธนญชัย
ตัวอย่างอุปมาโวหาร
เขากาแฟในถ้วย โดยไม่หันมามอง น้ำสีดำหมุนติ้วเป็นวงลึกเหมือนวังน้ำวนในนิยายผจณภัยสยองขวัญ
สักครู่มันก็แปรเป็นสีน้ำตาลอ่อนเพราะนมข้นหวานที่นอนก้นอยู่สองเซนติเมตรครึ่ง เขายกช้อนสีเหรียญบาท
ขึ้นละเลียดด้วยปลายลิ้น ขณะที่สบตาจับจ้องอยู่ที่พาดหัวข่าวประจำวัน