ช็อกโกแลตซีส หรือโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ พบบ่อยในผู้หญิงที่มีบุตรยาก รวมทั้งผู้ที่อยู่ในวัยมีประจำเดือน สำหรับสาเหตุของโรคนี้ยังไม่ทราบแน่ชัด แต่เชื่อว่าเป็นเลือดประจำเดือนส่วนที่ไม่ไหลออกสู่ภายนอก แต่ไหลย้อนกลับเข้าไปข้างในช่องท้องผ่านท่อรังไข่และนำเซลล์ของเยื่อบุโพรงมดลูกเข้าไปด้วย  เมื่อเซลล์นี้ไปฝังตัวอยู่ที่อวัยวะไหนก็จะเกิดโรคช็อกโกแลตซีสขึ้นที่อวัยวะนั้น


         กลุ่มคนที่มีโอกาสเสี่ยงของการเป็นโรคนี้ ได้แก่ กลุ่มผู้ที่มีประจำเดือนมาตั้งแต่อายุน้อย กลุ่มที่มีประจำเดือนรอบสั้น คือ มีมากกว่าเดือนละ 2 ครั้ง กลุ่มคนที่ประจำเดือนออกมามากหรือนานกว่า 7 วัน กลุ่มคนที่สมาชิกในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคนี้ รวมไปถึงกลุ่มคนที่มีความผิดปกติของทางออกประจำเดือน อาการของโรคที่สังเกตเห็นได้ชัดเจนคือ การปวดประจำเดือนอย่างรุนแรงและปวดมากขึ้นทุกเดือน เจ็บปวดเมื่อมีเพศสัมพันธ์ และยังพบอีกว่า ผู้ป่วยจะมีบุตรยาก ซึ่งถ้าหากมีอาการทั้ง 3 อย่างร่วมกันจะมีโอกาสเป็นโรคนี้สูงมาก


         การรักษาทำได้ 3 วิธี คือ การใช้ยา การผ่าตัด และการใช้ยาร่วมกับการผ่าตัด ส่วนการป้องกันสามารถทำได้โดยการหลีกเลี่ยงการตรวจภายในระหว่างมีประจำเดือนหรือมีเพศสัมพันธ์ขณะมีประจำเดือน ถ้ามีประวัติสมาชิกในครอบครัวเป็นโรคนี้ อาจป้องกันด้วยการกินยาคุมกำเนิดตั้งแต่วัยเริ่มมีประจำเดือน ส่วนผู้หญิงที่แต่งงานแล้วก็ควรรีบมีลูกเร็วๆ