สำนวน โวหาร สุภาษิต คำพังเพย

 

สำนวน : ชุบมือเปิบ

ความหมาย : ในสมัยก่อนนานมาแล้วเวลากินข้าวจะใช้มือ ไม่ได้ใช้ช้อนแบบในปัจจุบัน คือใช้นิ้วมือทั้ง 5 นิ้ว ขยุ้มข้าวให้เป็นคำแล้วนำมาใส่ปาก ชาวบ้านเรียกว่า เปิบข้าว และก่อนเปิบข้าวนั้นจะต้องเอามือไปจุ่มหรือชุบมือในน้ำให้เปียกก่อน เพื่อที่ว่าข้าวที่จะกินนั้นจะได้ไม่ติดมือมา ก่อนกินข้าวจะต้องชุบมือ

" ชุบมือเปิบ " จึงมีความหมายว่า ตอนที่เพื่อนๆกำลังช่วยกันทำงานตัวเองไม่ได้เข้าไปช่วย เสร็จแล้วก็ถือโอกาสคว้าเอาของเพื่อนไปเป็นของตนเอง เป็นการเอาเปรียบคนอื่น และฉวยประโยชน์จากคนอื่นโดยไม่ได้ลงทุนลงแรงอะไรเลย ใช้เปรียบเทียบกับคนที่ชอบฉวยโอกาสเอาผลงานของคนอื่นที่ทำไว้มาเป็นของตนเองโดยที่ไม่ได้ช่วยทำอะไรเลย แต่ตัวเองกลับได้ความดีความชอบไป เช่น เด็กชายบี ทำงานแทบตาย เพื่อนในกลุ่มไม่มีใครมาช่วยเลย แต่พอเวลาส่งงานให้คุณครูแล้วคะแนนมันกลับได้ดีกว่าเด็กชายบีเสียอีก ชุบมือเปิบจริงๆ

 

สำนวน : โง่เง่าเต่าตุ่น

ความหมาย : โง่ แปลว่า ไม่ฉลาด ไม่รู้ เขลา

เง่า เป็นภาษาเหนือ(ภาษาไทยล้านนา) แปลว่า โง่ พูดออกเสียงยาวๆว่า ง่าว

เต่า โดยปริยายหมายความว่า เชื่องช้า หรือโง่

ตุ่น โดยปริยายหมายความว่า โง่มาก โง่ที่สุด

โดยทั่วไปมักใช้ในความหมายของความโง่โดยความที่ไม่รู้ ไม่ใช่โง่ที่สติปัญญา

เช่น สะตอนายนี่มันช่างโง่เง่าเต่าตุ่นซะจริงๆเลย แค่บวกเลขง่ายๆแค่นี้ยังทำไม่เป็นอีก

 

สำนวน : กินบนเรือนขี้รดบนหลังคา

ความหมาย : สำนวนนี้ได้มาจากสัตว์เลี้ยงบนบ้านที่เป็นแมวเพราะถ้าเป็นหมาไม่ได้เพราะ หมาปีนหลังคาไม่ได้แน่ๆ แมวเป็นสัตว์ที่ปีนป่ายได้คล่องแคล่วว่องไว และยังชอบปีนต้นไม้ได้อย่างสบายๆ แมวเป็นสัตว์เลี้ยงง่ายเพียงนำข้าวมาขยำกับปลาทู ใส่จานไว้แมวก็จะมากินอย่างอร่อย แต่เราต้องขยำข้าวกับปลาทูให้เข้ากันที่สุดแมวจะได้กินทั้งหมด เพราะมันไม่สามารถแยกได้

แมวที่ดีควรจะมานั่งถ่ายในที่ๆ เจ้านายจัดไว้ให้ แต่อาจมีแมวนิสัยเสีย ที่ไม่ชอบถ่ายในที่ที่จัดเตรียมไว้ กลับไปถ่ายที่อื่นและบนหลังคาก็มี การกระทำอย่างแมวนิสัยเสียนั้น ไม่สมควรอย่างยิ่ง คนก็เหมือนกัน เมื่อได้รับการอุปการะเลี้ยงดูจากผู้หลักผู้ใหญ่ ไม่ควรจะทำให้ท่านผู้นั้นเสียหายได้รับความเดือดร้อนต่างๆ ควรจะเคารพและตอบแทนท่านด้วย โอกาสที่ใช้ มักจะใช้พูดเชิงตำหนิผู้ที่ประพฤติตัวไม่เหมาะสมต่อผู้มีพระคุณ เช่น นายจ้างอุตส่าห์ไว้เนื้อเชื่อใจในการทำงาน หมอบหมายงานให้รับผิดชอบ อย่างนี้แล้วคุณยังขี้เกียจ แถมยังเอางานอื่นมาทำด้วย มันไม่เป็นการกินบนเรือนขี้บนหลังคาไปหน่อยหรือ...

 

สำนวน : กรรมตามทัน

ความหมาย : กรรมแปลว่า การกระทำในทางธรรม มีความหมายกลางๆ ถ้าทำดีจึงจะเรียกว่า กรรมดี ทำชั่วจึงเรียกว่า กรรมชั่ว แต่ที่มักใช้กันชองคนทั่วๆไป คำว่า กรรม เฉยๆ หมายถึงกรรมชั่วเช่นคำว่า กรรมตามทัน ใช้ในความหมายว่า กรรมชั่วให้ผลทันตาเห็น

แล้ว ใช้เมื่อ ผู้ทำชั่วต้องรับกรรมตามเวลาที่กำหนดไว้ เช่น เด็กชายคนหนึ่งไปรังแกสุนัขตัวหนึ่ง แล้วเด็กชายคนนั้นก็โดนสุนัขตัวนั้นกัด นี่แหละจึงเรียกว่ากรรมตามทัน

 

สำนวน : ตำข้าวสารกรอกหม้อ

ความหมาย : สมัยก่อนนั้น เมื่อเก็บเกี่ยวข้าวเปลือกมาได้ แต่ละบ้านก็จะนำข้าวเปลือกไปเก็บไว้ในยุ้งข้าวพอจะนำมาหุงกินจึงจะนำข้าวเปลือกออกมาตำสักทีหนึ่ง โดยการตำให้เปลือกข้าวออกเหลือแต่เมล็ดข้าวสีขาวๆมาหุง คนไทยนั้นเป็นคนที่สบายๆ แบบหาเช้ากินค่ำ จึงตำเฉพาะที่จะกินเท่านั้น จะไม่ตำข้าวไว้เผื่อวันข้างหน้าเลย ตำข้าวสารกรอกหม้อจึงหมายความว่า หาเพียง แค่พอกินพอใช้ไปมื้อๆหนึ่งเท่านั้น ใช้เปรียบเทียบคนที่ทำอะไรพอให้ผ่านไปวันๆหนึ่งเท่านั้น โดยไม่คิดถึงวันข้างหน้า แก้ไขปัญหาเฉพาะเอาตัวรอดๆ ไปพ้นๆ ก่อนเท่านั้น แล้วค่อยคิดทำใหม่เมื่อถึงพรุ่งนี้มะรืนนี้ เช่น ถ้าคิดจะทำงานแบบตำข้าวสารกรอกหม้อไปวันๆละก็ นายอย่าหวังสบายกับเขาเลยในชาตินี้ ถ้าคิดจะอยู่ไปวันๆก็จะเป็นแต่ขี้ข้าตลอดไป ไม่มีวันได้เป็นนายเหมือนเขาได้หรอก

 

http://www.tungsong.com/Supasit/index.html