การทำไร่นาสวนผสม

                 การทำไร่นาสวนผสม คือ การทำกิจกรรมการเกษตรหลายอย่าง ตั้งแต่สองอย่างมารวมกันในบริเวณและระยะเวลาเดียวกันที่กำหนดอย่างต่อเนื่อง  เช่นการปลูกพืชหลายอย่าง  ปลูกพืชรวมกับเลี้ยงสัตว์   ซึ่งจะก่อให้เกิดประโยชน์จากการลดความเสี่ยงจากภัยธรรมชาติ ความไม่แน่นอนของราคาผลผลิต ลดต้นทุน เพิ่มรายได้ให้แก่ครอบครัว  โดยมีขั้นตอนในการทำไร่นาสวนผสมดังนี้คือ  สำรวจข้อมูลเบื้องต้นของสภาพไร่นา  วางแผนการใช้ที่ดิน แรงงานและเงินทุน  วางแผนการผลิต ดำเนินการตามแผนและติดตามผลอย่างใกล้ชิด  เกษตรกรที่สามารถทำไร่นาสวนผสมได้สำเร็จคือนายน้อม  บุรา มีการทำนาด้วยปุ๋ยหมักจุลินทรีย์  การต่อสู้ภัยแล้วด้วยการกั้นฝายด้วยตัวเองอย่างง่าย   การบำบัดน้ำเสียภายในครัวเรือนด้วยการขุดหลุมกักน้ำเสียเพื่อทิ้งให้สิ่งสกปรกตกตะกอน และปลูกต้นไผ่โดยรอบเพื่อดูดซับน้ำ (คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ, 2544 : 227-234)

หลักการทำไร่นาสวนผสม

                   การทำการเกษตรแบบผสมผสานหรือการทำไร่นาสวนผสมนั้น ยังคงยึดตามหลักปฏิบัติของ
เศรษฐกิจพอเพียง ทั้งนี้ก็เพื่อให้เกษตรกรมีความสามารถในการจัดการและจัดสรรพื้นที่ดิน แหล่งน้ำ ทุน แรงงาน และกิจกรรมการเกษตรให้เหมาะสม และสอดคล้องกับสภาพพื้นที่ และความต้องการของเกษตรกร เพือให้พออยู่พอกินในครอบครัว ผลผลิตที่เหลือจึงจำหน่ายมีรายได้ต่อเนื่อง รายวัน รายสัปดาห์ รายเดือน รายปี สู่ครอบครัว ตลอดจนเป็นการลดความเสี่ยงในการดำเนินกิจกรรมการเกษตรและสามารถพึ่งตนเองได้  ซึ่งมีหลักคิดและการจัดการดังนี้