บันทึกนี้เปิดขึ้นเพื่อรวบรวมแหล่งเรียนรู้  หน่วยขุนช้างขุนแผนเพื่อให้นักเรียนมีความสะดวกในการศึกษาค้นคว้าและทบทวนความรู้นอกห้องเรียน

 

สาระการเรียนรู้

๑. การอ่านอย่างมีวิจารณญาณ

๒. การอ่านวิเคราะห์  ตีความ แปลความ และประเมินคุณค่าเรื่องที่อ่าน

๓. การอ่านทำนองเสนาะ

๔. ระดับภาษา

๕. ราชาศัพท์

๖.ภูมิปัญญาทางภาษา

 

อ่านขุนช้างขุนแผนทุกตอน

 

เรื่องย่อ

เสภาขุนช้างขุนแผน 

 

ผู้แต่ง 

รัชกาลที่ ๒      แต่งตอนพลายแก้วเป็นชู้กับนางพิม  ขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง  ขุนแผนเข้าห้องนางแก้วกิริยา  ขุนแผนพานางวันทองหนี

รัชกาลที่ ๓       แต่งตอนขุนช้างขอนางพิมและขุนช้างตามนางวันทอง

สุนทรภู่            แต่งตอนกำเนิดพลายงาม

 

ครูแจ้ง             แต่งตอนกำเนิดกุมารทอง  ขุนแผนพลายงามแก้พระท้ายน้ำ  สะกดพระเจ้าเชียงใหม่และยกทัพกลับ  จระเข้เถรขวาด

 

ประวัติ             สันนิษฐานว่าเป็นเรื่องเกิดในรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ โดยได้เค้าโครงของกรุงเก่าบ้าง  แต่งขึ้นใหม่บ้าง  เสร็จบริบูรณ์ในรัชกาลที่ ๓  มีทั้งฉบับหลวง  คือพระเจ้าแผ่นดินทรงเป็นธุระ และฉบับราษฎร์ซึ่งนักขับเสภาแต่งขึ้นเอง  เสภาฉบับหลวงพิมพ์ขึ้นครั้งแรกเมื่อพุทธศักราช ๒๔๑๕   ต่อมากรรมการหอพระสมุดวชิรญาณ  มีสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพและกรมหมื่นกวีพจน์สุปรีชาเป็นประธานตรวจชำระทั้งฉบับหลวงและฉบับราษฎร์  พิมพ์ขึ้นเป็นครั้งแรกพุทธศักราช  ๒๔๖๐  สมัยรัตนโกสินทร์

ทำนองแต่ง      ใช้กลอนสุภาพ

ความมุ่งหมาย ใช้ขับเสภา

เรื่องย่อ                        ขุนช้าง  ขุนแผน  (พลายแก้ว)  และนางวันทอง  (พิมพิลาไลย)  เป็นคนเมืองสุพรรณบุรี  เคยเป็นเพื่อนเล่นกันมาและต่างเป็นกำพร้าบิดา  พลายแก้วกับมารดาอพยพไปอยู่กาญจนบุรี  ต่อมาพลายแก้วมาบวชเณรอยู่วัดป่าเลไลย สุพรรณบุรี  มีโอกาสได้พบกับนางพิมอีก  ได้ ลักลอบได้เสียกัน  ขุนช้างก็หลงรักนางพิมเช่นกัน  แต่นางพิมรังเกียจ  พลายแก้วแต่งงานกับนางพิมได้เพียง ๒ วัน  ก็ถูกเกณฑ์ไปทัพเชียงใหม่  ขุนช้างออกอุบายให้แม่ของนางพิม   ยกนางพิมซึ่งตอนนี้เปลี่ยนชื่อเป็นวันทองให้แก่ตน  พอดีพลายแก้วกลับจากสงคราม  ได้เป็นขุนแผนสะท้านและได้นางลาวทองมาจากบ้านจอมทอง  เกิดหึงหวงกับนางวันทอง  ขุนแผนจึงทิ้งนางวันทองไปบ้านกาญจนบุรี  ขุนช้างเลยได้นางวันทองเป็นภรรยา ต่อมาขุนช้างแกล้งกล่าวโทษขุนแผนต่อพระพันวษา  ขุนแผนต้องโทษไปตระเวนด่าน  นาง ลาวทองถูกกักตัวไว้ในวัง  ขุนแผนเตรียมหาของวิเศษ  คือดาบฟ้าฟื้น  กุมารทอง  และม้าสีหมอก  บุกเข้าบ้านขุนช้างได้นางแก้วกิริยาเป็นภรรยา   แล้วพานางวันทองหนีไปอยู่ป่า  ขุนช้างนำทัพกรุงศรีอยุธยาออกจับ  แต่สู้ขุนแผนไม่ได้ ขุนแผนพานางวันทองซึ่งตั้งครรภ์แก่  ไปอาศัยอยู่กับเจ้าเมืองพิจิตร  แล้วขอให้เจ้าเมืองส่งตัวไปสู้คดีที่กรุงศรีอยุธยา  ขุนแผนชนะคดีได้นางวันทองเป็นกรรมสิทธ์  แต่พระพันวษาทรงพระพิโรธที่ทูลขอลาวทองคืน  รับสั่งให้เอาตัวไปจำคุก  ขุนช้างให้พวกพ้องฉุดนางวันทองไปสุพรรณบุรี นางคลอดบุตรเป็นชายชื่อ  พลายงาม  ขุนช้างมีความพยาบาทขุนแผน  ลวงพลายงามไปฆ่าแต่ผีพรายของขุนแผนช่วยไว้  นางวันทองแนะให้พลายงามไปอยู่กับย่าที่กาญจนบุรี  พอพลายงามอายุ ๑๕ ปี  ได้ถวายตัวเข้ารับราชกาล  ครั้นเกิดศึกเชียงใหม่ครั้งที่ ๒  พลายงามอาสาเป็นแม่ทัพและทูลขออภัยโทษขุนแผนผู้บิดา  ยกทัพไปถึงพิจิตร  พลายงามได้นางศรีมาลาลูกสาวเจ้าเมืองพิจิตรเป็นภรรยา  ทัพไทยตีได้เมือแงเชียบงใหม่  คุมตัวพระเจ้าเชียงใหม่และครอบครัวลงมาจากกรุงศรีอยุธยาขุนแผนได้เลื่อนเป็นพระสุรินทรฤาไชยครองเมืองกาญจนบุรี  พลายงามได้เป็นจมื่นไวยวรนาถ  และได้รับพระราชทานนางสร้อยฟ้าธิดาพระเจ้าเชียงใหม่เป็นภรรยาและได้รับสั่งให้ประกอบพิธีแต่งงานระหว่างพระไวยกับนางศรีมาลาด้วย  พระ ไวยคิดถึงแม่จึงลอบไปนำมาไว้ที่บ้าน  ขุนช้างถวายฎีกา  พระพันวษาจึงเรียกผู้เกี่ยวข้องมาชำระคดี  นางวันทองไม่อาจได้ว่าจะอยู่กับผู้ใด พระพันวษากริ้วมาก  รับสั่งให้นำตัวไปประหารชีวิต 

            นางสร้อยฟ้าและนางศรีมาลาภรรยาของพระไวยวิวาทกัน  พระไวยตัดสินใจให้สร้อยฟ้าผิด  นางแค้นจึงให้เถรทำเสน่ห์พระไวยให้ลุ่มหลง  หลายชุมพลถูกขุนแผนกับนางแก้วกิริยาซึ่งอยู่กับพระไวยพี่ชาย  เห็นเหตุการณ์ไม่สู้ดีหนีไปอยู่กับตายายที่เมือง สุโขทัย  ได้ร่ำเรียนเวทมนต์คาถา  คบคิดกับขุนแผนทำการแก้ไขถอนเสน่ห์พระไวย  พระพันวษาทราบเรื่องพระไวย  รับสั่งให้นางสร้อยฟ้าและนางศรีมาลาลุยไฟพิสูจน์ความบริสุทธิ์  สร้อยฟ้าแพ้ถูกเนรเทศกลับไปเชียงใหม่  เถรขวาดยังพยาบาทพลายชุมพลอยู่จึงแปลงเป็นจระเข้ลงมาอาละวาทที่กรุงศรีอยุธยา  พลายชุมพลอาสาปราบจับตัวมาถวายพระพันวษาได้  รับสั่งให้ประหารเสียและทรงตั้งพลายชุมพลเป็นหลวงนายฤทธิ์

 

ข้อความสำคัญ 

บทเปรียบเทียบ 

           

ทองประศรีห้ามขุนแผนเกี่ยวข้องกับวันทอง 

            วันทองหมองแม้นเหมือนแหวนเพชร              แตกเม็ดกระจายสิ้นเป็นสองสาม

จะผูกเรือนก็ไม่รับกับเรือนงาม                                    แม่จึงห้ามหวงเจ้าเพราะเจ็บใจ

 

ขุนแผนพ้อวันทอง 

            เมื่อแรกเชื่อว่าเนื้อทับทิมแท้                            มาแปรเป็นพลอยหุงไปเสียได้

กาลวงว่าหงส์ให้ปลงใจ                                              ด้วยมิได้ดูหงอนแต่ก่อนมา

 

 

สุภาษิต 

พิมพูดกับสายทอง 

            อดเปรี้ยวกินหวานตระการใจ              ลูกไม้หรือจะสุกไปก่อนห่าม

 

พิมพูดกับพลายแก้ว 

            อดข้าวดอกนะเจ้าชีวิตวาย                  ไม่ตายดอกเพราะอดเสน่หา

 

 

 

วันทองพูดกับพลายงาม 

        ลูกผู้ชายลายมือนั้นคือยศ                     เจ้าจงอุดส่าห์ทำสม่ำเสมียน

 

 

บทสะเทือนใจ 

พลายงามพูดกับวันทอง 

            แม่รักลูกลูกก็รู้อยู่ว่ารัก                        คนอื่นสักหมื่นแสนไม่แม้นเหมือน

จะกินนอนวอนว่าเมตตาเตือน             จะจากเรือนร้างแม่ไปแต่ตัว

 

พลายงามจากนางวันทองไปกาญจนบุรี 

            เหลียวหลังยังเห็นแม่แลเขม้น              แม่ก็เห็นลูกน้อยละห้อยหา

แต่เหลียวเหลียวเลี้ยวลับวับวิญญาณ์               โอ้เปล่าตาต่างสะอื้นยืนตะลึง

 

 

ข้อคิดเห็น 

            วรรณคดีสโมสรในรัชกาลที่ ๖  ตัดสินให้เสภาขุนช้างขุนแผนเป็นยอดแห่งกลอนสุภาพ  เพราะเสภาเรื่องนี้มีลักษณะดีเด่นหลายประการ  ในด้านเนื้อเรื่องนับเป็นวรรณคดีไทยเรื่องแรกที่นำชีวิตของสามัญชนมาบรรยาย  แสดงความคิดไว้หลายแง่หลายมุม เช่น ความซื่อสัตย์  ความรัก  ความผิดหวัง  ความพยาบาท  ความให้อภัย  ความคดโกง  ฯลฯ   ตัวละครทุกตัวมีบทบาทเข้มข้น  สามารถเรียกร้องความสนใจจากผู้อ่านได้มาก  กระบวนกลอนมีรสคมคายดูดดื่มใจไม่รู้เบื่อ  ใช้ถ้อยคำสำนวนเหมาะสมแก่ลีลาของเรื่อง  เสภาเรื่องนี้ยังเป็นกระจกส่องสภาพสังคมไทยสมัยโบราณ  แสดงชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย  เช่น  การเกิด  การรับขวัญ  การบวช  การแต่งงาน  การตาย  และแม้สภาพความเป็นไปของดวงวิญญาณก็นำมาพรรณนาไว้  เช่น  เปรตวันทองห้ามทัพพระไวย

           

 

ที่มา http://www.freewebs.com/khunphans/

 

 

จากวรรณคดี ขุนช้างขุนแผนสู่เหตุการณ์ปัจจุบัน โดย ครูพิสูจน์  โรงเรียนบางลี่วิทยา

 

          ผมชักเป็นห่วงประเทศไทยกลัวจะตายเหมือนนางวันทอง ขุนช้างถวายฎีกา : ตอนนี้มีข้อคิด  

            หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานวิชาภาษาไทย พื้นฐาน ช่วงชั้นที่  ๔  ได้กำหนดให้เรียนวรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผนตอนขุนช้างถวายฎีกา ตอนนี้ผมก็กำลังสอนเรื่องนี้ในระดับชั้น ม.๖ อยู่พอดี

 

            ประจวบกับเหตุการณ์บ้านเมืองของเราขณะนี้ กำลังวิพากษ์วิจารณ์กันว่า คดียุบพรรค และกฎหมายที่ให้เพิกถอนสิทธิทางการเมืองแก่กรรมการบริหารพรรค ควรจะมีการถวายฎีกาหรือไม่ ผมจึงรีบดึงเรื่องนี้มาบูรณาการ และวิเคราะห์เปรียบเทียบร่วมกับนักเรียนทันที

 

            ผมเห็นตุลาการรัฐธรรมนูญพิจารณาคดีกันเหน็ดเหนื่อย ยาวนาน แถมวันอ่านคำพิพากษาใช้เวลาหลายชั่วโมง ก็ให้นึกถึงเรื่องขุนช้างขุนแผน

 

            สมัยขุนช้างขุนแผนไม่ต้องมาเปลืองเวลา สอบสวน เบิกพยาน พิจารณาหลักฐานให้ยุ่งยาก จับโจทก์ และ จำเลย มาดำน้ำพิสูจน์ ใครแพ้ สั่งประหารได้เลย เพราะน้ำท่านรู้ว่าใครถูกใครผิด

 

            ตอนนี้พลายงามขึ้นเรือนขุนช้างไปลักพาตัวแม่วันทองให้มาอยู่กับพ่อขุนแผน เพราะพลายงามไม่อยากมีปมด้อย มีอะไรพร้อมหมด เมียก็มี(เกินด้วย) พ่อก็เป็นขุนนาง ตัวเองก็เป็นขุนนาง แต่ขาดแม่ มีแม่แต่ไปอยู่เป็นเมียขุนช้าง จึงปฏิบัติการลักพาตัว ขุนช้างรู้เรื่อง จะยื่นฟ้องร้องตามกระบวนการยุติธรรมตามปกติ ก็คิดได้ว่า พลายงามและขุนแผน มีเส้นสาย พรรคพวกมากมาย ย่อมเข้าข้างกัน ตัดสินเอนเอียงเข้ากับพรรคพวกจึงต้อง ถวายฎีกาแด่พระพันวษาซึ่งเป็นที่พึ่งสุดท้าย

 

            อย่างไรก็ตามในตอนจบ ความขัดแย้งในครั้งนี้นำมาซึ่งความเสียใจของผู้เกี่ยวข้องทุกคน ทั้งฝ่ายขุนช้างและฝ่ายพลายงาม กับขุนแผน เพราะการตัดสินคดีครั้งนี้เป็นเหตุให้ นางวันทอง ผู้เป็นที่รักยิ่งของทั้งสองฝ่ายต้องตาย

 

            อ่าน...ไป...เรียน...ไป...สอน...ไป...ก็ให้หวนคิดถึงสังคมปัจจุบัน นึกถึงสำนวนที่ว่า ดูหนังดูละครแล้วย้อนดูตัว กับ วรรณคดี คือกระจกที่สะท้อนภาพของสังคม

             ผมชักเป็นห่วงประเทศไทยกลัวจะตายเหมือนนางวันทอง

  ที่มา http://gotoknow.org/blog/pisootjai/100550

แบบทดสอบ  คลิก>> ทำแบบทดสอบ

 แบบทดสอบ เรื่อง เสภาขุนช้างขุนแผน ตอนขุนช้างถวายฎีกา (ข้อ 40-50)

จงเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียวเท่านั้น

(เวลาสอบ 10 นาที, ดูที่ status bar ด้านล่าง ถ้าหมดเวลาระบบจะตรวจข้อสอบให้อัตโนมัติ)

  

1. 41. คำประพันธ์ข้อใด ไม่ใช่ บทนารีปราโมทย์ (1 คะแนน)
    A. จะเป็นความอีกก็ตามแต่ทำนอง จึงให้ลูกรับน้องมาร่วมเรือน
    B. จะเป็นตายง่ายยากไม่จากรัก จะฟูมฟักเหมือนเมื่ออยู่ในกลางเถื่อน
    C. ความรักพี่ยังรักระงมใจ อย่าตัดไมตรีตรึงให้ตรอมตาย
    D. ถ้าตัดรักหักใจแล้วไม่มา หม่อมอย่าว่าเลยฉันไม่คืนคิด

  2. 42. จากข้อ 41 คำประพันธ์ข้อใดมีคำซ้อนเพื่อความหมายมากที่สุด (1 คะแนน)
    A. ข้อ 1
    B. ข้อ 2
    C. ข้อ 3
    D. ข้อ 4

  3. 43. ข้อใดไม่มีอุปมาโวหาร (1 คะแนน)
    A. หญิงเดียวชายครองเป็นสองมิตร ถ้ามิปลิดเสียให้เปลืองไม่ตามใจ
    B. คราวนั้นเมื่อตามไปกลางป่า หน้าดำเหมือนหนึ่งทามินหม้อไหม้
    C. ชนะความงามหน้าดังเทียนชัย เขาฉุดไปเหมือนลงทะเลลึก
    D. เจ้าพลายงามตามรับเอากลับมา ทีนี้หน้าจะดำเป็นน้ำหมึก

  4. 44. “ขุนช้างฟ้องร้องฎีกาพระทรงธรรม์ ให้หาทั้งสามท่านนั้นเข้าไป” “สามท่าน” หมายถึงใคร (1 คะแนน)
    A. ขุนแผน ขุนช้าง นางวันทอง
    B. ขุนแผน ขุนช้าง จมื่นไวย
    C. ขุนแผน จมื่นไวย นางวันทอง
    D. ขุนแผน ขุนช้าง พระหมื่นศรี

  5. 45. คำประพันธ์ข้อใดไม่เข้าลักษณะ “พิโรธวาทัง” (1 คะแนน)
    A. เป็นไม่มีอายาสิทธิ์คิดดึงโดน เที่ยวทำโจรคะนองจองหองครัน เลี้ยวมึงไม่ได้อ้ายใจร้าย ชอบแต่เฆี่ยนสองหวายตลอดหลัง
    B. ถ้าฉวยเกิดฆ่าฟันกันล้มตาย อันตรายไพร่เมืองก็เคืองกู อีวันทองกูให้อ้ายแผนไป อ้ายช้างบังอาจใจทำจู่ลู่
    C. ฉุดมันขึ้นช้างอ้างถึงกู ตะคอกขู่อีวันทองให้ตกใจ ชอบตบให้สลบลงกับที่ เฆี่ยนตีเสียให้ยับไม่นับได้
    D. จะรักชู้ชังผัวมึงกลัวอาย จะอยู่ด้วยลูกชายก็ไม่ว่า ตามใจกูจะให้ดังวาจา แต่นี้เบื้องหน้าขาดเด็ดไป

  6. 46. จากข้อ 45 ข้อใดแสดงถึงการวางอำนาจของขุนช้างชัดเจนที่สุด (1 คะแนน)
    A. ข้อ 1
    B. ข้อ 2
    C. ข้อ 3
    D. ข้อ 4

  7. 47. ข้อใดคือเหตุผลที่วันทองต้องถูกลงพระอาญารุนแรงถึงขั้น “อกเอาขวานผ่าอย่าปรานี อย่าให้มีโลหิตติดดินกู เอาใบตองรองไว้ให้หมากิน ตกดินจะอัปรีย์กาลีอยู่” (1 คะแนน)
    A. ว่าหญิงชั่วผัวยังคราวละคนเดียว หาตามตอมกันเกรียวเหมือนมึงไม่
    B. กูเลี้ยงมึงถึงให้เป็นหัวหมื่น คนอื่นรู้ว่าแม่ก็ขายหน้า
    C. ที่รูปรวยสวยสมมีถมไป มึงตัดใจเสียเถิดอีคนนี้
    D. รูปงามนามเพราะน้อยไปหรือ ใจไม่ซื่อสมศักดิ์เท่าเส้นผม

  8. 48. เรื่องขุนช้างขุนแผนมีเนื้อหาสาระที่คนชอบเพราะเหตุผลใดเป็นสำคัญ (1 คะแนน)
    A. เรื่องที่มีหลายรส หลายอารมณ์
    B. เรื่องที่ไม่เป็นไปตามใจหวัง
    C. เรื่องที่ไม่สมหวังของตัวละคร
    D. เรื่องที่สะท้อนชีวิตของคนในสมัยก่อน

  9. 49. คำประพันธ์ข้อใดเป็นการคิดโดยไม่มีอคติ (1 คะแนน)
    A. จงครวญใคร่ให้เห็นข้อสำคัญ แม่นี้พรั่นกลัวแต่จะเกิดความ ด้วยเป็นข้าลักไปไทลักมา เห็นเบื้องหน้าจะอึงแม่จึงห้าม
    B. บ่าวผู้หญิงวิ่งไปอยู่งกงัน เห็นนายนั้นแก้ผ้ากางขาอยู่ ต่างคนทรุดนั่งบังประตู ตกตะลึงแลดูไม่เข้ามา
    C. มันก็จะสอดแนมแกมเท็จ ไปกราบทูลสมเด็จพระพันวษา ดูจะระแวงผิดในกิจจา มารดาก็ต้องซึ่งโทษภัย
    D. บอกว่าเราจับไข้มาหลายวัน เกรงแม่จะไม่ทันมาเห็นหน้า เมื่อคืนนี้ซ้ำอีกอันเป็นมา เราใช้คนไปหาแม่วันทอง

  10. 50. จากข้อ 49 ข้อใดตัวละคร ไม่ได้ กล่าวความจริง (1 คะแนน)
    A. ข้อ 1
    B. ข้อ 2
    C. ข้อ 3
    D. ข้อ 4

ที่มา http://courseware.triamudom.ac.th/index.php?mod=Courses&op=showcontent&cid=273&qid=58&lid=626&sid=&page=

 

กิจกรรมการเรียนรู้แบบBackward  Design

 

 e-learning ขุนช้างขุนแผน