“ทะเบียนบ้าน” เป็นเอกสารราชการที่สำคัญซึ่งทางราชการจัดทำขึ้นเพื่อระบุรายละเอียดที่ตั้งของบ้านและรายการต่าง ๆ ของบุคคลในบ้าน ได้แก่ ชื่อ นามสกุล เลขประจำตัวประชาชน ชื่อบิดามารดา ภูมิลำเนาเดิม เป็นต้น และจัดทำขึ้นอีกหนึ่งฉบับมอบให้กับเจ้าบ้านแต่ละบ้านถือใช้ประโยชน์ เรียกว่า “สำเนาทะเบียนบ้าน” ทะเบียนบ้านถือเป็นส่วนหนึ่งของทะเบียนราษฎร ซึ่งรวมทะเบียนคนเกิด ทะเบียนคนตาย การย้ายที่อยู่และการดำเนินการเกี่ยวกับบ้าน เช่น การขอเลขที่บ้าน การรื้อถอนบ้าน เป็นต้น

    ทะเบียนบ้าน หมายความว่า ทะเบียนประจำบ้านแต่ละบ้าน ซึ่งแสดงเลขประจำบ้านและ รายการของคนทั้งหมดผู้อยู่ในบ้าน แยกเป็นหลายลักษณะ คือ

    - ทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) ใช้สำหรับลงรายการของคนที่มีสัญชาติไทยและคนต่างด้าว ที่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว

    - ทะเบียนบ้าน (ท.ร.13) ใช้ลงรายการของคนต่างด้าวที่เข้าเมืองโดยชอบด้วยกฎหมายแต่อยู่ในลักษณะชั่วคราวหรือเข้าเมืองโดยมิชอบด้วยกฎหมายตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง

    - ทะเบียนบ้านกลาง มิใช่ทะเบียนบ้าน แต่เป็นทะเบียนซึ่งผู้อำนวยการทะเบียนกลางกำหนดให้จัดทำขึ้นสำหรับลงรายการบุคคลที่ไม่อาจมีชื่อในทะเบียนบ้าน

    - ทะเบียนบ้านชั่วคราว เป็นทะเบียนประจำบ้านที่ออกให้กับบ้านที่ปลูกสร้างในที่สาธารณะหรือโดยบุกรุกป่าสงวนหรือโดยมิได้รับอนุญาตตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมการก่อสร้างอาคารหรือตามกฎหมายอื่น ทั้งนี้ทะเบียนบ้านชั่วคราวเป็นเอกสารราชการใช้ได้เหมือนทะเบียนบ้านและผู้มีชื่อในทะเบียนบ้านชั่วคราวคงมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับบุคคลที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน

    - ทะเบียนบ้านชั่วคราวของสำนักทะเบียน เป็นทะเบียนบ้านที่ผู้อำนวยการทะเบียนกลาง กำหนดให้ทุกสำนักทะเบียนจัดทำขึ้น เพื่อใช้ลงรายการของบุคคลซึ่งขอแจ้งย้ายออกจากทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) เพื่อเดินทางไปต่างประเทศ

    ในปีพุทธศักราช 2452 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริเห็นว่าสมควรที่จะให้คิดจัดทำบัญชีคนในพระราชอาณาเขต เพื่อให้ทราบจำนวนที่แน่นอนและเพื่อประโยชน์ในการดูแลและรักษาการแผ่นดินให้เหมือนกับที่เป็นอยู่ในประเทศ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้ตรา พ.ร.บ. สำหรับทำบัญชีคนในพระราชอาณาจักร ร.ศ. 128 ขึ้น โดยกำหนดหลักการที่จะต้องดำเนินการสำคัญตามกฎหมาย

    ฉบับนี้เป็น 3 ประการ ได้แก่

    ประการแรก         ให้จัดทำบัญชีสำมะโนครัว (ซึ่งถือเป็นต้นกำเนิดของทะเบียนบ้าน)

    ประการที่สอง      ให้จัดทำบัญชีคนเกิดและคนตาย

    ประการที่สาม      ให้จัดทำบัญชีคนเข้าออกขึ้น

    นอกจากนี้ในปีพุทธศักราช 2458  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริให้มีการจดทะเบียนคนเกิด คนตายตามหัวเมือง พุทธศักราช 2459

    นับแต่ปี พ.ศ. 2452 เป็นต้นมา เรามีกฎหมายที่ใช้กับการทะเบียนราษฎร ดังนี้

    1. พ.ร.บ.สำหรับทำบัญชีคนในพระราชอาณาจักร ร.ศ. 128 (พ.ศ. 2452)

    2. กฎเสนาบดีกระทรวงนครบาลว่าด้วยการทำสำมะโนครัวในมณฑลกรุงเทพฯ ลงวันที่ 17 กรกฎาคม ร.ศ. 128

    3. กฎเสนาบดีกระทรวงนครบาลว่าด้วยการจดทะเบียนคนเกิด คนตาย  ลงวันที่  13  สิงหาคม  ร.ศ.128

    4. กฎเสนาบดีกระทรวงนครบาลว่าด้วยการจดทะเบียนคนย้ายตำบลในมณฑลกรุงเทพฯ ลงวันที่ 13 สิงหาคม ร.ศ.128

    5. กฎการจดทะเบียนคนเกิด คนตายหัวเมือง พุทธศักราช 2459

    6. พ.ร.บ.การตรวจสอบบัญชีสำมะโนครัวและการจดทะเบียนคน เกิด คนตาย  คนย้ายตำบล พุทธศักราช 2460

    7. กฎเสนาบดีกระทรวงนครบาลประกอบพระราชบัญญัติการตรวจสอบบัญชีสำมะโนครัวและการจดทะเบียนคนเกิด คนตาย คนย้ายตำบล พ.ศ. 2460

    8. พ.ร.บ.การทะเบียนราษฎรในเขตเทศบาล พุทธศักราช 2479

    9. พ.ร.บ.การสำรวจสำมะโนครัว พุทธศักราช 2479

    10. กฎกระทรวงมหาดไทย ออกตามความใน พ.ร.บ.การทะเบียนราษฎรในเขตเทศบาล พ.ศ. 2479

    11. พ.ร.บ.การสำรวจสำมะโนครัว พ.ศ. 2490

    12. กฎกระทรวงมหาดไทยออกตามความใน พ.ร.บ.การสำรวจสำมะโนครัว พ.ศ. 2490

 

ที่มา http://www.dopa.go.th/card/p_book.htm

      http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/%E0%B8%97%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%9A%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%9A%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%99

รูปภาพจาก http://www.yimwhan.com/board/show.php?user=nu-var&topic=13&Cate=6