แผนการสอนเรื่องวัฎจักรน้ำ 

 

 

สาระสำคัญ 

สิ่งมีชีวิตทุกชนิดต้องการน้ำในการดำรงชีวิต ร่างกายของมนุษย์มีน้ำเป็นส่วนประกอบประมาณร้อยละ65  ถ้าร่างกายขาดน้ำจะทำให้ถึงตายได้ นอกจากนี้ น้ำยังมีอิทธิพลอย่างมากต่อสภาพอากาศของโลก โลกเราประกอบด้วยพื้นน้ำประมาณ 3 ใน 4 ส่วนของพื้นผิวโลก และสามารถแบ่งแหล่งน้ำที่นำมาใช้ประโยชน์ได้ 2 แหล่ง คือ แหล่งน้ำธรรมชาติ และแหล่งน้ำที่มนุษย์สร้างขึ้น

ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง 

          1.สืบค้นข้อมูล ทดลองและอธิบายลักษณะ สมบัติ และคุณภาพของแหล่งน้ำบนพื้นโลกและใต้ดินได้

          2.สืบค้นข้อมูล สำรวจ อธิบาย และยกตัวอย่างการใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำในท้องถิ่นได้

จุดประสงค์การเรียนรู้ 

ด้านความรู้ความเข้าใจ

1. นักเรียนอธิบายถึงความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตได้

2. นักเรียนอธิบายถึงลักษณะ สมบัติ และคุณภาพของแหล่งน้ำบนพื้นโลกและใต้ดินได้

3. นักเรียนบอกประเภทของแหล่งน้ำและสรุปแนวทางการอนุรักษ์น้ำได้

4. นักเรียนอธิบายและยกตัวอย่างการใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำในท้องถิ่นได้

ด้านทักษะกระบวนการ

1. นักเรียนสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะ สมบัติ และคุณภาพของแหล่งน้ำบนพื้นโลกและใต้ดินได้

2. นักเรียนออกแบบการทดลองทำการทดลองและสรุปผลการทดลองเกี่ยวกับวัฎจักรน้ำและการเกิดน้ำใต้ดินได้

3. นักเรียนสามารถใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำได้อย่างรู้คุณค่า

4. นักเรียนมีส่วนร่วมในการจัดการน้ำและอนุรักษ์แหล่งน้ำในท้องถิ่น

ด้านคุณลักษณะที่พึงประสงค์

1. นักเรียนมีความซื่อสัตย์ในการทำการทดลองและบันทึกผลการทดลอง

2. นักเรียนมีความความสนใจใฝ่รู้ในการเรียน กระตือรือร้นที่จะทำกิจกรรมและหาคำตอบ

3. นักเรียนมีความใจกว้าง รับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น

4. นักเรียนมีระเบียบวินัยและรับผิดชอบในการทำงาน

สาระการเรียนรู้

-  ความสำคัญของน้ำ

-  วัฏจักรของน้ำ

-  แหล่งน้ำ

 

กระบวนการจัดการเรียนรู้

ชั่วโมงที่ 1 – 2

ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน

1. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายถึงความสำคัญของน้ำในชีวิตประจำวันโดยใช้คำถามเกี่ยวกับการใช้น้ำในการอุปโภคบริโภค และประเพณีในท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับน้ำ ดังต่อไปนี้

- นักเรียนคิดว่าในชีวิตประจำวันของนักเรียนใช้น้ำในกิจกรรมใดบ้าง ?

  ( ใช้ดื่ม, ใช้ประกอบอาหาร, ชำระร่างกาย ฯลฯ )

- นักเรียนเคยเห็นหรือเคยได้ร่วมกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับน้ำในท้องถิ่นของนักเรียนหรือไม่ อย่างไร ?

                           ( เคย ได้แก่ ประเพณีสงกรานต์ ประเพณีลอยกระทง ประเพณีแข่งเรือ ฯลฯ )

2. แบ่งนักเรียนเป็นกลุ่มๆ ละ 4-6  คน

3. ครูนำเกมอักษรไขว้ เรื่อง “น้ำ” ให้แต่ละกลุ่มร่วมกันหาคำตอบ จากนั้นก็เฉลยคำตอบ

ขั้นสอน

4. นักเรียนแต่ละกลุ่มปฏิบัติตามคำชี้แจงในใบกิจกรรมที่ 1 ศึกษาใบความรู้ที่ 1 เรื่อง ความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต แล้วตอบคำถาม

5. ครูสุ่มนักเรียนตัวแทนกลุ่มให้นำเสนอคำตอบ

6. นักเรียนปฏิบัติตามตามคำชี้แจงในใบกิจกรรมที่ 2 เรื่อง การหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงของน้ำ ออกแบบตารางบันทึกผลการทดลอง ทำการทดลองตามวิธีการทดลอง สรุปผลการทดลอง และตอบคำถามท้ายการทดลอง

7. สุ่มตัวแทนกลุ่มนำเสนอผลงาน

ขั้นสรุป

8. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายเพื่อนำไปสู่ข้อสรุปเกี่ยวกับการทดลอง ดังนี้

- การหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงของน้ำในสถานะต่างๆ จากพื้นดิน พื้นน้ำ เข้าสู่บรรยากาศ 

  แล้วกลับลงสู่พื้นดินและพื้นน้ำ เรียกว่า วัฏจักรของน้ำ

- ตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดการหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงของน้ำ คือ ความร้อน ลม พืช สัตว์

9. ให้นักเรียนเขียนแผนผังแสดงวัฏจักรของน้ำส่งในคาบเรียนต่อไป

ชั่วโมงที่ 3 – 4

ขั้นนำเข้าสุ่บทเรียน

1. ครูทบทวนเกี่ยวกับวัฏจักรของน้ำ

2. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายรวมถึงความสำคัญของป่าไม้ที่ทำให้เกิดการหมุนเวียนของน้ำในธรรมชาติ

ขั้นสอน

                3. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มศึกษาใบความรู้ที่ 2 เรื่อง แหล่งน้ำ และให้แต่ละกลุ่มเขียนแผนผังแหล่งกำเนิดน้ำ แล้วส่งตัวแทนกลุ่มนำเสนอผลงาน

4. นักเรียนแต่ละกลุ่มทำการทดลองตามใบกิจกรรมที่ 3 เรื่อง น้ำใต้ดินเกิดขึ้นได้อย่างไร สังเกตและบันทึกผลการทดลอง ร่วมกันอภิปรายโดยใช้ผลการทดลองหาข้อสรุป และตอบคำถามหลังกิจกรรม

5. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับการทดลอง

6. ครูให้แต่ละกลุ่มเล่นเกมจับคู่ภาพเขื่อนและที่ตั้ง

7. ครูนำอภิปรายถึงวิธีการที่จะนำน้ำในดินและน้ำบาดาลมาใช้ในชีวิตประจำวันว่ามีวิธีการ อย่างไร

              ( โดยวิธีการขุดบ่อน้ำ )

8. ครูนำอภิปรายโดยใช้คำถามเกี่ยวกับผลกระทบจากการสูบน้ำบาดาลจำนวนมากๆ มาใช้และการสร้างเขื่อนที่อาจเกิดขึ้นกับสิ่งแวดล้อม โดยใช้คำถามดังนี้

- ในท้องถิ่นของนักเรียนมีการนำน้ำบาดาลมาใช้หรือไม่

   ( มี )

- ถ้ามีการสูบน้ำบาดาลมาใช้มากเกินไปจะเกิดผลอย่างไร เพราะเหตุใด

  ( เกิดแผ่นดินทรุดตัว เพราะน้ำบาดาลขังอยู่ในช่องว่างในชั้นของหิน )

- การสร้างเขื่อนมีผลกระทบในด้านใดบ้าง

  ( ป่าไม้ แหล่งที่อยู่อาศัยสัตว์ป่า ทรัพยากรธรณี ฯลฯ )

9. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายถึงสิ่งปฏิกูลจากการเกษตร บ้านเรือน สารเคมีกำจัดศัตรู

พืชที่ถูกชะล้างลงสู่แม่น้ำลำคลองทำให้เกิดอันตรายต่อมนุษย์ สัตว์ พืช

10. ครูย้ำถึงการสร้างจิตสำนึกที่จะช่วยกันป้องกันและแก้ไขให้น้ำคงสภาพที่ดีไว้

ขั้นสรุป

                11. ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปถึงประเภทของแหล่งน้ำ การนำมาใช้ประโยชน์ การใช้น้ำอย่างรู้คุณค่าและร่วมกันเสนอแนะแนวทางการอนุรักษ์แหล่งน้ำในท้องถิ่น

                12. ครูมอบหมายงานให้นักเรียนแต่ละกลุ่มออกแบบสื่อเพื่อรณรงค์เกี่ยวกับการใช้น้ำอย่างรู้คุณค่า มลพิษทางน้ำ เพื่อใช้รณรงค์ ในโรงเรียนและชุมชน

สื่อการเรียนรู้

                1. เกมอักษรไขว้เรื่อง “น้ำ”

                2. เกมจับคู่ภาพเขื่อนและที่ตั้ง

                3. ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง ความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต

                4. ใบความรู้ที่ 2 เรื่อง แหล่งน้ำ

                5. ใบกิจกรรมที่ 1 เรื่อง ความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต

                6. ใบกิจกรรมที่ 2 เรื่อง การหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงของน้ำ

                7. ใบกิจกรรมที่ 3 เรื่อง น้ำใต้ดินเกิดขึ้นได้อย่างไร

                8. อุปกรณ์และสารเคมี

 

การวัดผลและประเมินผล

1.การประเมินผล

การวัดผลประเมินผลด้าน

วิธีการวัด

เครื่องมือวัด

เกณฑ์การผ่าน

1.ด้านความรู้ความเข้าใจ

1.วัดจากการตอบคำถามตามใบกิจกรรม

 

1. ใบกิจกรรม

 

1. ตอบคำถามถูกมากกว่าหรือเท่ากับ 60% ขึ้นไป

 

2.วัดจากการตอบคำถาม/แสดงความคิดเห็นในห้องเรียน

2. แบบสังเกต

2. มีส่วนร่วมในการตอบคำถาม/แสดงความคิดเห็น

2. ด้านทักษะกระบวนการ

ประเมินจากทักษะการทดลอง การปฏิบัติกิจกรรม

แบบประเมินทักษะการทดลอง การปฏิบัติกิจกรรม

ได้คะแนนในระดับ 60 %  ขึ้นไป

3.  ด้านคุณลักษณะที่พึงประสงค์

การสังเกตพฤติกรรม

แบบสังเกตการทำงานกลุ่ม

ได้คะแนนในระดับ 60%  ขึ้นไป

 

2.เกณฑ์การประเมิน

                เกณฑ์การประเมินความสนใจในการเรียนและการอภิปราย

                เกณฑ์การให้คะแนน

                                4              หมายถึง                ดีมาก

                                3             หมายถึง                 ดี

                                2              หมายถึง                พอใช้

                                1              หมายถึง                ต้องปรับปรุง

 

 แหล่งการเรียนรู้

         1. หนังสือแบบเรียน

       2. เอกสารประกอบการศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับน้ำ

       3. ห้องสมุด

       4. แหล่งน้ำในโรงเรียนและชุมชน

       5. ผู้เชี่ยวชาญในท้องถิ่น เช่น เจ้าหน้าที่ชลประทาน ปราชญ์ชาวบ้าน  ฯลฯ

       6. เว็บไซต์ต่าง ๆ  เช่น

                                www.ipst.ac.th

                                www.kids.com

                                www.nsm.or.th

                                www.schoolnet.com

                                www.wikipidia.com

              7.คอมพิวเตอร์ช่วยสอน(CAI)

 

ใบกิจกรรมที่ 1

เรื่อง ความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต

คำชี้แจง


ให้นักเรียนศึกษาใบความรู้ที่ 1 เรื่อง ความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต แล้วตอบคำถามต่อไปนี้

 

1. นักเรียนสามารถจำแนกประโยชน์ของน้ำที่มีต่อการดำรงชีวิตของเราได้กี่ด้าน อะไรบ้าง

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

2. สัตว์และพืชใช้น้ำเพื่อประโยชน์ในด้านใดบ้าง

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

3. ร่างกายของคนเราเสียน้ำโดยเฉลี่ยวันละเท่าไร และในทางใดบ้าง

……………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………..

4. นักเรียนมีน้ำหนักตัว 60 กิโลกรัม จะมีน้ำในร่างกายอยู่เท่าไร

……………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………..

5. พืชใช้น้ำในการดำรงชีวิตในกระบวนการใดบ้าง

……………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………..

 

 

 

 ใบกิจกรรมที่ 2

เรื่อง การหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงของน้ำ

คำชี้แจง

ให้นักเรียนศึกษาวิธีการทดลองข้างล่าง แล้วออกแบบตารางบันทึกผลการทดลอง และทำการทดลองตามวิธีการทดลองโดยใช้วัสดุอุปกรณ์ต่อไปนี้

วัสดุอุปกรณ์

1. น้ำกลั่น                                                                             100 ลูกบาศก์เซนติเมตร

2. บีกเกอร์ขนาด 250 ลูกบาศก์เซนติเมตร                    1 ใบ

3. กระจกนาฬิกา                                                                 1 อัน

4. น้ำแข็ง                                                                              3 – 4 ก้อน

5. ตะเกียงแอลกอฮอล์ พร้อมที่กั้นลม                            1 ชุด

วิธีการทดลอง

       1. ใส่น้ำกลั่น 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร ลงในบีกเกอร์ขนาด 250 ลูกบาศก์เซนติเมตร

       2. นำกระจกนาฬิกาวางปิดด้านบนของบีกเกอร์ และวางน้ำแข็งประมาณ 3-4 ก้อนไว้บนกระจกนาฬิกา

       3. ต้มน้ำในบีกเกอร์จนกระทั่งน้ำเดือด สังเกตและบันทึกผลการเปลี่ยนแปลงของน้ำในบีกเกอร์ เมื่อเวลาผ่านไปทุกๆ นาที จนถึงนาทีที่ 5

       4. สรุปผลการทดลอง และตอบคำถามหลังกิจกรรมการทดลอง

ผลการทดลอง

คำถามท้ายการทดลอง

 

  1.  เมื่อเวลาผ่านไปนักเรียนสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นใต้กระจกนาฬิกาหรือไม่

อย่างไร

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

  1.  นักเรียนสามารถอธิบายการเปลี่ยนสถานะของน้ำในบีกเกอร์ได้อย่างไร

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

  1. นักเรียนสรุปผลการทดลองได้ว่าอย่างไร

………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………

ใบความรู้ที่ 1

ความสำคัญของน้ำต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต

 

น้ำเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าและมีประโยชน์อย่างยิ่งต่อ มนุษย์ สัตว์ พืช และสิ่งมีชีวิตทุกชนิดในโลกเพราะเป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งในการดำรงชีวิต

เรามีการใช้น้ำในชีวิตประจำวันหลายอย่าง เช่น ซักผ้า ดื่ม หุงต้มอาหาร รดน้ำต้นไม้ ทราบหรือไม่ว่าน้ำเป็นส่วนประกอบของสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นคน สัตว์ พืช ในร่างกายของคนเรามีน้ำเป็นส่วนประกอบอยู่ถึง 2 ใน 3 ของน้ำหนักตัว โดยเป็นส่วนประกอบต่างๆของร่างกาย เช่น เลือด น้ำเหลือง ตับ ไต นอกจากนั้นร่างกายของคนเราและสัตว์ยังต้องใช้น้ำในกระบวนการต่างๆอีกด้วย เช่น การย่อยอาหาร การลำเลียงอาหารไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย การนำของเสียที่ร่างกายไม่ต้องการออกจากร่างกาย และการปรับอุณหภูมิของร่างกาย สำหรับพืชก็ต้องกาน้ำในการสร้างและลำเลียงอาหารไปสู่ส่วนต่างๆเช่นเดียวกับสัตว์

ร่างกายของคนเราต้องกำจัดของเสียโดยมีน้ำเป็นส่วนประกอบออกมาในลักษณะต่างๆกัน โดยปกติร่างกายของคนเราเสียน้ำโดยเฉลี่ยประมาณวันละ 2.7 – 3.2 ลิตรโดยออกมาในรูปของเหงื่อ ปัสสาวะ อุจจาระ และปนมากับลมหายใจ เมื่อเราต้องสูญเสียน้ำไปทุกวัน

จะเห็นว่า ในชีวิตประจำวันของคนเราเกี่ยวข้องกับน้ำตลอดเวลา อาจกล่าวได้ว่า คน สัตว์พืช ไม่สามารถมีชีวิตอยู่ได้ถ้าขาดน้ำ

 

 

 ใบความรู้ที่ 2

เรื่อง แหล่งน้ำ

 

แหล่งน้ำ หมายถึง ส่วนของเปลือกโลกบริเวณที่มีน้ำสะสมอยู่ หรือปกคลุมอยู่ โดยสามารถจำแนก

แหล่งน้ำเป็นประเภทใหญ่ๆได้ 2 ประเภท คือ แหล่งน้ำตามธรรมชาติ และแหล่งน้ำที่มนุษย์สร้างขึ้น

แหล่งน้ำตามธรรมชาติ หมายถึง แหล่งน้ำที่เกิดขึ้นจากการกระทำของธรรมชาติ นักธรณีวิทยาแบ่งออกเป็น น้ำผิวดิน น้ำใต้ดิน และน้ำในอากาศ

1. น้ำบนดินหรือน้ำผิวดิน เป็นแหล่งน้ำที่มีมากที่สุดในโลก มีถึง 99.3 % ของน้ำทั้งหมด ได้แก่น้ำในทะเล มหาสมุทร ทะเลสาบ แม่น้ำ ลำคลอง หนอง บึง โดยทั่วไปน้ำผิวดินมักไม่ค่อยสะอาด เนื่องจากมีสารหลายชนิดรวมตัวอยู่กับน้ำ

2. น้ำใต้ดิน เป็นแหล่งน้ำที่มีอยู่ใต้ผิวดิน มีอยู่ประมาณ 0.6 % ซึ่งเกิดจากน้ำบนดินซึมผ่านชั้นดินลงไปกักเก็บอยู่ใต้ผิวดิน ส่วนใหญ่น้ำในแหล่งนี้มักจะใส เพราะสารแขวนลอยต่างๆจะถูกชั้นดินและหินช่วยกรองเอาไว้ คงเหลือแต่สารที่ละลายน้ำได้ น้ำใต้ดินแบ่งออกเป็น

2.1 น้ำในดิน เป็นน้ำที่อยู่ใต้ผิวดินเหนือชั้นหิน ซึ่งน้ำส่วนใหญ่จะซึมผ่านได้ยาก น้ำจะขัง

รวมกันอยู่บริเวณนั้น เราเรียกระดับน้ำตอนบนสุดของน้ำในดินนี้ว่า ระดับน้ำในดิน ระดับน้ำดังกล่าวในพื้นที่แต่ละแห่งจะไม่เท่ากัน และไม่คงที่ ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำฝน และสภาพภูมิประเทศบริเวณนั้น

2.2 น้ำบาดาล เป็นน้ำใต้ดินที่ซึมผ่านชั้นหินที่มีรูพรุนลงไปขังอยู่ในช่องว่างของชั้นหินอยู่

ลึกกว่าน้ำในดิน มีความใสมากกว่าน้ำในดิน ไม่มีอินทรียสารเจือปนแต่มีแร่ธาตุต่างๆละลายปนอยู่มาก ระดับบนสุดของน้ำบาดาลเรียกว่า ระดับน้ำบาดาล ซึ่งเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล หรือตามปริมาณการเพิ่มและการสูญเสียน้ำการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำบาดาลจะเปลี่ยนแปลงช้ากว่าระดับน้ำในดิน

 

ส่วนล่างของฟอร์ม