ตอนที่ 8 ผลกระทบของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกับชีวิต

ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกับการพัฒนาชีวิต

เนื่องจากความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนั้นมีผลทำให้ชีวิตความเป็นอยู่มีการเปลี่ยนแปลง 5 ด้าน ดังนี้

                1. ด้านธุรกิจการค้าและเศรษฐกิจ

                2. ด้านเทคโนโลยี

                3. ด้านสังคมและศิลปะและวัฒนธรรม

                4. ด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม

5. ด้านรูปแบบการบริโภค

การเปลี่ยนแปลงที่ 1 : บริบทด้านการรวมตัวของกลุ่มเศรษฐกิจและการเปลี่ยนแปลงในตลาดการเงินของโลก

การรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจระดับทวิภาคี ภูมิภาคและพหุภาคี มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

  • รูปแบบของระบบการค้าของโลก (World trading system) มีความเข้มข้นมากขึ้น
  • ประเทศต่างๆ มีข้อตกลงและใช้กฎเกณฑ์ที่แตกต่างกันไปตามกลุ่มคู่ค้า ภายใต้ข้อตกลงที่แตกต่างกันไป (Spaghetti bowl effect)
  • ต้องอาศัยกลไกการปรับตัวและการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจมหภาคและการปรับตัวในระดับกิจการของภาคธุรกิจเอกชนเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
  • มีการนำเข้าเทคโนโลยีเพื่อการผลิตสินค้า
  • มีการถ่ายทอดเทคโนโลยีไปสู่ชุมชนเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจระดับชุมชน

บริบทด้านการรวมตัวของกลุ่มเศรษฐกิจและการเปลี่ยนแปลงในตลาดการเงินของโลก

Hedge fund และพฤติกรรมการเก็งกำไรค่าเงินและราคาสินค้าในตลาดล่วงหน้าที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

  • แนวโน้มการลงทุนของ Hedge fund ขนาดใหญ่ในภูมิภาคต่างๆ ของโลกที่ขยายตัวรวดเร็ว และเป็นการลงทุนระยะสั้น จะก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อความมั่นคงของระบบการเงิน โดยเฉพาะใน Emerging markets ที่มีขนาดเล็กและสภาพคล่องต่ำ
  • พัฒนาตลาดเงิน และเครื่องมือทางการเงินใหม่ๆ เพื่อรองรับและเป็นเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงให้กับผู้ลงทุน

กฎระเบียบ การกำกับตรวจสอบและธรรมาภิบาลของสถาบันการเงินและธุรกิจที่เข้มงวดมากขึ้น

 

การเปลี่ยนแปลงที่ 2 : บริบทด้านเทคโนโลยี

                ยุคของการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีซึ่งมีผลต่อเศรษฐกิจ เป็นดังนี้

อดีต >>  ปัจจุบัน  >> อนาคต   เป็นตามนี้    เศรษฐกิจการเกษตร >> เศรษฐกิจอุตสาหกรรม   >> เศรษฐกิจสารสนเทศ(IT) ก้าวสู่ Molecular Technology (ซึ่งขับเคลื่อนด้วย 3 เทคโนโลยี คือ เทคโนโลยีชีวภาพ เทคโนโลยีวัสดุ และนาโนเทคโนโลยี

                ส่วนการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี เป็นดังนี้ เทคโนโลยีเครื่องมือผลิตสินค้าเกษตร ต่อด้วย เทคโนโลยีพื้นฐานของการผลิตอุตสาหกรรม(เครื่องจักรกลต่างๆ) แล้วก้าวเข้ามาเป็นเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนาด้านเศรษฐกิจ ในอนาคตอันไกลนี้กำลังก้าวเข้าสู่เทคโนโลยีโมเลกุล(Molecular Technology)

มีการผสมผสานระหว่างเทคโนโลยีก่อให้เกิดนวัตกรรมใหม่

  • การผสมผสานระหว่างเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์กับชีววิทยาในการรักษาโรค
  • Internet เป็นปัจจัยพื้นฐานในชีวิต
  • การร่วมมือระหว่างกลุ่มธุรกิจที่มี core ต่างกันเพื่อสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่

 

  • มีการนำเทคโนโลยีชีวภาพมาประยุกต์ให้เกิดประโยชน์ด้านต่างๆ

เช่น การพัฒนาพันธุ์พืชและสัตว์ การผลิตยารักษาโรค

 

  • เทคโนโลยีเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานก้าวไกลขึ้น เช่น เครื่องบินที่เดินทางเร็วขึ้น

การลงทุนวิจัยและพัฒนาอยู่ในระดับต่ำ

มีการซื้อเทคโนโลยีจากต่างประเทศเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

มีการใช้เทคโนโลยีระดับต่ำ ในระดับของ labor intensive, skilled intensive คือ ผลิตตามแบบผู้ว่าจ้าง (มีเพียงส่วนน้อยที่ใช้เทคโนโลยีแบบเข้มข้น และมีการวิจัยและพัฒนา)

ปัจจัยที่ต้องคำนึงถึง :  ความอ่อนแอของการพัฒนาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

                                :  สังคมไทยมีความเหลื่อมล้ำสูง ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการรับ
                                   ประยุกต์ใช้ และพัฒนาเทคโนโลยี

 

การเปลี่ยนแปลงที่ 3 : บริบทด้านสังคมและศิลปวัฒนธรรม

แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของโลก

                การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ

ภาวะความเป็นเมืองเพิ่มขึ้นและมีการย้ายถิ่นสูง

                การแข่งขันทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศเป็นไปอย่างรวดเร็วและรุนแรง

                โลกาภิวัตน์และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสารสนเทศ

                ภัยคุกคามต่อความมั่นคงของมนุษย์มีความหลากหลายมากขึ้น

การดำเนินชีวิตในยุคสมัยแห่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนี้จะต้องปรับตัวในด้านต่างๆ ดังนี้

  • การพัฒนาคุณภาพชีวิต
  • การพัฒนาการเรียนรู้
  • วิถีการดำรงชีวิต
  • วัฒนธรรมและค่านิยม
  • การพัฒนาสาธารณสุข

ในด้านประชากร

                ประชากรวัยทำงาน (15-59 ปี) จะมีสัดส่วนสูงสุด 67.1% ในปี 2552 แล้วจะลดลง ประชากรวัยสูงอายุและประชากรวัยเด็ก จะมีสัดส่วน 11.7 และ 21.25 ในปี 2553 คนไทยมีอายุยืนยาวมากขึ้น และมีบุตรน้อยลง

ทำให้มีผลกระทบดังนี้

  • ถ้าคุณภาพประชากรไม่เพิ่มขึ้น ผลิตภาพการผลิตและการสร้างสรรค์ในทุกด้านจะลดลง
  • ต้องมีการวางแผนดูแลผู้สูงอายุด้านสุขภาพและเงินออมหลังเกษียณที่ไม่เป็นภาระต่อการคลังของภาครัฐ
  • ประชากรผู้สูงอายุที่มีสัดส่วนมากขึ้น มีแนวโน้มเจ็บป่วยและทุพพลภาพซึ่งต้องใช้บริการจากสถานพยาบาลสูงขึ้น
  • ประชากรในวัยแรงงานมีภาระในการดูแลผู้สูงอายุมากขึ้น ส่งผลกระทบต่อเงินออมและการพัฒนาคุณภาพแรงงาน

ด้านสุขภาพ

  • แนวโน้มปัญหาสุขภาพที่สำคัญ จะเป็นไปตามพฤติกรรมของกลุ่มประชากร เช่น ติดเชื้อ HIV ภาวะโภชนาการเกิน อุบัติเหตุในวัยรุ่น/วัยแรงงาน ป่วยเรื้อรังในผู้สูงอายุ
  • ภาระการดูแลบำบัดรักษาโรคจะสูงขึ้น ถ้าไม่เร่งป้องกันโดยการดูแลสุขภาพและเตรียมความพร้อมแก่ผู้ที่จะเข้าสู่วัยสูงอายุ รวมทั้งพัฒนาคุณภาพการให้บริการสุขภาพและกำลังคนด้านสาธารณสุขให้ได้มาตรฐาน

ด้านการศึกษา

  • แนวโน้มการกระจายโอกาสทางการศึกษาอย่างทั่วถึงดีขึ้น แต่จำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยของคนไทยยังต่ำ ประมาณร้อยละ 25 ของประชากรในปี 2553 ยังคงมีการศึกษาเพียงระดับประถมศึกษา
  • การผลิตและพัฒนากำลังคนสายอาชีพ โดยเฉพาะในระดับกลางมีแนวโน้มลดลง ในขณะที่ตลาดแรงงานมีความต้องการกำลังแรงงานกึ่งฝีมือและมีฝีมือมากขึ้น

ด้านชีวิตความเป็นอยู่

  • ความเป็นเมืองมีแนวโน้มสูงขึ้น และเป็นแหล่งรองรับกำลังแรงงานที่จะเข้ามาหางานทำ
  • ภาวะความเครียด และแรงบีบคั้นจากภาวะเศรษฐกิจและสังคมที่ส่งผลต่อสุขภาพจิตของประชาชนมากขึ้น
  • เกิดปัญหาความแออัดภายในเมือง มลพิษทางน้ำและอากาศ ปัญหาจราจร และความเสื่อมโทรมของสภาพแวดล้อม
  • ความไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินเพิ่มขึ้น ทั้งปัญหาอุบัติเหตุ การประทุษร้ายต่อทรัพย์สิน ร่างกายและเพศ

ด้านค่านิยมและจริยธรรม

  • เกิดความเลื่อนไหลและหลากหลายทางวัฒนธรรมจากภาวะไร้พรมแดน อาทิ ค่านิยมเลียนแบบการบริโภคตามต่างชาติ
  • โรคทางสังคมแบบใหม่ คือเสพติดอาหาร เครื่องดื่ม สารและสิ่งอำนวยความสะดวกที่เป็นโทษต่อร่างกาย เช่น Junk food บุหรี่ เหล้า อินเตอร์เน็ต และมือถือ
  • วัฒนธรรมดั้งเดิมที่มีคุณค่าสูญหายไป
  • สร้างภาระต้นทุนทางสังคม

 

การเปลี่ยนแปลงที่ 4 : บริบทด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากร

  • อุณหภูมิของโลกร้อนขึ้น
  • ที่ดินเสื่อมสภาพ
  • น้ำขาดแคลน
  • ป่าไม้เสื่อมโทรมลง
  • ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเสื่อโทรมลง
  • ความหลากหลายทางชีวภาพถูกทำลาย
  • เทคนิคการประหยัดพลังงานใหม่ ๆ
  • การพัฒนากระบวนการ recycle
  • ความยุ่งยากในการบำบัดของเสีย

ภาคเกษตรกรรม

ภาวะโลกร้อนที่ส่งผลต่อความมั่นคงทางอาหาร ทำให้ผลผลิตพืชและสัตว์มีความผันแปรสูง และเขตเกษตรกรรมโลกจะเคลื่อนตัวไปจากเดิม ซึ่งจะกระทบต่อความได้เปรียบของภาคเกษตรไทย

การคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพ

GMO จะส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพและระบบเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว โอกาสและข้อจำกัดการพัฒนาขึ้นอยู่กับความสามารถในการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพ

ทรัพย์สินทางปัญญาและฐานทรัพยากรพันธุกรรม

การสร้างกลไกในการคุ้มครองสิทธิขอเกษตรกรเกี่ยวกับทรัพยากรพันธุกรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นประเด็นสำคัญในอนาคต

การเปลี่ยนแปลงที่ 5 : บริบทด้านพฤติกรรมผู้บริโภค

แบ่งผลที่เกิดขึ้นตามลักษณะต่อไปนี้

จากโครงสร้างอายุประชากร

ประชากรของประเทศอุตสาหกรรม อาทิ ยุโรป ญี่ปุ่น สหรัฐ เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ทำให้ตลาดของผู้สูงอายุเป็นตลาดที่มีขนาดใหญ่ และมีความต้องการสินค้าและบริการเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุมากขึ้น

ผลจากรายได้

ประชากรในกลุ่มรายได้ปานกลางจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชีย (ประเทศจีน อินเดีย) ทำให้มีความต้องการสินค้าเพิ่มเติมจากความจำเป็นพื้นฐาน อาทิ สินค้าที่สร้างความสุขในการบริโภคและความเป็นอยู่ และมีการเดินทางท่องเที่ยว มากขึ้น

 

วิถีชีวิต/ความเป็นอยู่

ความเป็นเมืองจะขยายตัวอย่างรวดเร็ว ดังนั้นที่อยู่อาศัย สินค้าและบริการที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของคนเมือง จะส่งผลต่อการผลิตและบริการ เช่น การซื้อสินค้าในร้านสะดวกซื้อ การซื้อสินค้าผ่านระบบอินเตอร์เน็ต การซื้ออาหารสำเร็จรูป ฟาสต์ฟู้ด เป็นต้น

 

รสนิยมและค่านิยม

  • การแพร่หลายของวัฒนธรรมที่หลากหลาย และเกิดกระแสนิยมการบริโภควัฒนธรรมตะวันออกมากขึ้น
  • ผู้บริโภคเริ่มสนใจการดูแลสุขภาพและความงาม อาทิ การออกกำลังกาย การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และให้ความสำคัญกับสินค้าที่เป็นมิตรกับธรรมชาติและสังคม

การโฆษณา

วิถีชีวิตที่เปลี่ยนแปลงไป หรือการเปิดรับเทคโนโลยีที่ทันสมัย ส่งผลให้ผู้บริโภครับรู้ข้อมูลข่าวสารผ่านสื่อใหม่ๆ เพิ่มขึ้น อาทิ สื่อโฆษณาผ่านอินเตอร์เน็ต โทรศัพท์มือถือ หรืออาจเป็นการบริโภคหลายสื่อในเวลาเดียวกัน (multi-tasking)

 

การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้บริโภคเป็นปัจจัยสำคัญที่ชี้ถึงโอกาสของธุรกิจและความสามารถในการแข่งขันของเศรษฐกิจที่ต้องปรับตัวให้เสนอสินค้าและบริการที่เป็นที่ต้องการของผู้บริโภคซึ่งเปลี่ยนแปลงไปอย่างต่อเนื่อง

 

บทสรุปผลกระทบของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีต่อมนุษย์

1. การเปลี่ยนแปลงของประชากรด้านปริมาณ

ตารางแสดงร้อยละของประชากรช่วงอายุต่างๆ พ.ศ.2527-2562

 

โครงสร้างประชากร

ปี พ.ศ.

2527...

2539...

2544

2545

2546..

2562

(จำนวนประชากร)

60,637

60,003

62,614

63,430

63,959

70,213

รวม

100.0

100.0

100.0

100.0

100.0

100.0

วัยเด็ก

36.9

27.4

26.2

24.9

24.5

20.0

วัยทำงาน

57.4

64.4

65.5

65.7

66.9

65.3

วัยสูงอายุ

5.7

8.2

9.3

9.4

9.6

14.7

จำนวนปีที่แตกต่าง

12

23

 

2. การเปลี่ยนแปลงของประชากรด้านคุณภาพ

     -การศึกษา เพิ่มขึ้น

     -สุขภาพ ดีขึ้น

     -อาชีพ ด้านธุรกิจ อุตสาหกรรม เพิ่มขึ้น

 

บทสรุปผลกระทบของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีต่อสภาพแวดล้อม 

1. การใช้ที่ดินเพิ่มขึ้นเพื่ออุตสาหกรรม

2. การใช้ทรัพยากรป่าไม้ใช้มากเกินปลูกทำให้ป่าลดลงอย่างรวดเร็ว

3. น้ำมีการใช้มากขึ้น เกิดปัญหาขาดแคลนน้ำ

4. ทรัพยากรพลังงาน มีการใช้เพิ่มขึ้นตามพัฒนาการของสังคม

5. บรรยากาศและภูมิอากาศของโลก เสียสมดุลมากขึ้น มีไอเสียควันพิษมากขึ้นตามการพัฒนา

6. ปัญหาภาวะโลกร้อนรุนแรงมากขึ้น

 

 

 

บทสรุปผลกระทบของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีต่อสังคม 

1. ระดับบุคคล จำนวนและเพศของสมาชิก

2. ระดับส่วนรวม -การขาดแคลนที่อยู่อาศัย

              -อาชีพและการว่างงาน

              -ยาเสพติดและอาชญากรรม

              -การเพิ่มภาวะเลี้ยงดู

              -ด้านสุขภาพจิต

3. ปัญหาการสื่อสารทางอิเลคทรอนิก(e-) มีการหลอกลวงรูปแบบใหม่มากขึ้น มีผลต่อด้านเศรษฐกิจ การประกอบอาชีพ

 4. ปัญหาลักษณะครอบครัวเปลี่ยนไป การหย่าร้าง การอยู่ก่อนแต่ง

 

บทสรุปผลกระทบของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีต่อเศรษฐกิจ 

1. มีการขยายตัวทางเศรษฐกิจ

2. มีการเปลี่ยนแปลงฐานะจากเกษตรกรรมไปสู่อุตสาหกรรม

3. มีของเสียจากอุตสาหกรรมส่งต่อถึงด้านสิ่งแวดล้อม

4. ปัญหาอาชญากรรมทางเศรษฐกิจเพิ่มมากขึ้น

 

บทสรุปผลกระทบของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีต่อการเมือง 

1. เพิ่มความเข้มแข็งด้วยอาวุธสมัยใหม่

2. การคมนาคมสะดวกช่วยให้การเดินทางของนักการเมืองรวดเร็ว

3. การสื่อสารทำให้มีการติดตามตรวจสอบการบริหารประเทศชาติได้มากขึ้น

4. มีเครื่องอำนวยความสะดวกเพื่อกิจกรรมทางการเมือง

 

บทสรุปผลกระทบของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีต่อศิลปวัฒนธรรม 

1. ช่วยในการศึกษาด้านศิลปวัฒนธรรม

2. ช่วยทำนุบำรุงและจรรโลงศิลปวัฒนธรรม

3. มีการถ่ายเทศิลปวัฒนธรรมให้กระจายมากขึ้น มีการรับศิลปวัฒนธรรมจากต่างประเทศมากขึ้น ละเลยวัฒนธรรมของชาติตน