การจัดการเรียนรู้แบบส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์

                  

 

จากการศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเอง  การจัดการเรียนรู้แบบส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ในแผ่น VCD ที่เป็นสื่อการเรียนการสอนนั้น ได้ข้อสรุปดังนี้

ความหมาย

        ความคิดสร้างสรรค์  หมายถึง กระบวนการทางปัญญาระดับสูง ที่ใช้กระบวนการทางความคิดหลาย ๆ อย่างมารวมกัน เพื่อสร้างสรรค์สิ่งใหม่ หรือแก้ปัญหาที่มีอยู่ให้ดีขึ้น โดยมีอิสรภาพทางความคิด

        ความคิดสร้างสรรค์ ถือเป็นคุณลักษณะทางความคิดอย่างหนึ่งที่มีความสำคัญต่อผู้เรียน ฉะนั้น การสอนและการฝึกฝนให้ผู้เรียนมีความคิดสร้างสรรค์ จึงเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยยกระดับคุณภาพของผู้เรียน ทำให้ผู้เรียนมีชีวิตอย่างมั่นใจในตนเอง และมีคุณภาพยิ่งขึ้น

แนวคิด

ความคิดสร้างสรรค์  เป็นกระบวนการทางปัญญาระดับสูงที่ใช้กระบวนการความคิดหลาย ๆ อย่างมารวมกัน ประกอบด้วย 

1.    ความคิดคล่องแคล่ว หมายถึง ความสามารถคิดหาคำตอบที่เด่นชัดและตรง

ประเด็นมากที่สุด

        2. ความคิดยืดหยุ่น หมายถึง ความสามารถในการปรับสภาพของความคิดในสถานการณ์ต่าง ๆ ได้

        3. ความคิดริเริ่ม หมายถึง ความสามารถคิดแปลกใหม่ แตกต่างจากความคิดธรรมดา และอาจเกิดขึ้นจากการนำความรู้เดิมมาคิดดัดแปลงและประยุกต์ให้เกิดเป็นสิ่งใหม่ขึ้น

        4. ความคิดละเอียดลออ หมายถึง ความสามารถในการมองเห็นรายละเอียดในสิ่งที่คนอื่นมองไม่เห็น

กิจกรรมที่ส่งเสริมให้เกิดความคิดสร้างสรรค์

ทอร์แรนซ์เชื่อว่า  ทุกคนสามารถได้รับการฝึกให้มีความคิดสร้างสรรค์สูงขึ้นได้ ในการฝึกต้องใช้วิธีการที่ต่อเนื่องและทำอยู่สม่ำเสมอเป็นประจำ มุ่งไปในด้านการคิดแก้ปัญหา การทำกิจกรรม เช่น

        1. กิจกรรมศิลปะ เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์และชวนฝึกประสาทสัมผัสระหว่างมือกับตา การรู้จักใช้ความคิดของตนในการแสดงออกทางความคิดหลาย ๆ ด้าน เช่น การวาดภาพละเลงสี การฉีกกระดาษ การตัดกระดาษ  การปั้นดินเหนียว การประดิษฐ์เศษวัสดุ เป็นต้น

2.    กิจกรรมด้านภาษา  ได้แก่ การเล่านิทาน การเล่นละคร การเล่นบทบาท

สมมติ กิจกรรมเข้าจังหวะ และการแสดงออกทางด้านจินตนาการ เป็นต้น

 

ขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ 

1.    ขั้นสร้างความตระหนัก  เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่ผู้สอนใช้เทคนิคต่าง ๆ ใน

การกระตุ้นให้ผู้เรียนเข้าสู่เรื่องที่จะเรียนรู้ เช่น เกม เพลง นิทาน ลีลา ท่าทางต่าง ๆ ให้ผู้เรียนเกิดความคิดจินตนาการ

        2. ขั้นระดมพลังความคิด  เป็นการดึงศักยภาพของผู้เรียนให้ค้นหาคำตอบ  ผู้เรียนต้องมีส่วนร่วม โดยผู้สอนทำหน้าที่เหมือนผู้อำนวยความสะดวกทุกขั้นตอน

        3. ขั้นสร้างสรรค์ชิ้นงาน  ผู้เรียนได้ผ่านกระบวนการเรียนรู้คิดหาคำตอบได้แล้ว เกิดจินตนาการในการสร้างสรรค์ผลงานในรูปแบบต่าง ๆ

        4. ขั้นนำสนอผลงาน  เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่ผู้เรียนได้มีโอกาสนำเสนอผลงาน  วิจารณ์ชิ้นงาน มีการแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับผลงานที่เพื่อน ๆ มานำเสนอในแง่มุมต่าง ๆ ฝึกให้รู้จักการยอมรับ การมีเหตุผล การประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน ผู้เรียนเกิดความภาคภูมิใจในผลงานของตนและสิ่งที่เรียนรู้

        5. ขั้นวัดและประเมินผล  เป็นการวัดและประเมินผลตามสภาพจริง โดยใช้เครื่องมือที่หลากหลาย ผู้เรียนรู้จักประเมินผลงานตนเองและผู้อื่น มีการยอมรับการแก้ไข บนพื้นฐานของความถูกต้อง

        6. ขั้นเผยแพร่ผลงาน  ผลงานของผู้เรียนทุกคนทุกกลุ่ม  ได้นำไปเผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ เช่น จัดนิทรรศการ และการนำผลงานสู่สาธารณชน

บทบาทของผู้สอน

1. มีอารมณ์ที่แจ่มใส  มีใจคิดสร้างสรรค์

2. ร่วมแก้ปัญหาและให้เวลาในการค้นหาคำตอบของผู้เรียน

3. เป็นผู้ชี้แนะแนวทางการแก้ปัญหา

4. ใช้เทคนิคในการกระตุ้นให้ผู้เรียนหาคำตอบได้อย่างรวดเร็ว

5. ผู้เรียนมีผลงานนำไปเผยแพร่

บทบาทของผู้เรียน

        1. รู้จักการยอมรับข้อคิดเห็น ข้อเสนอแนะ ข้อแนะนำ

        2. มีความกระตือรือร้น กล้าแสดงความคิดเห็น กล้านำเสนอสิ่งที่แตกต่างจากคนอื่น

        3. แสวงหาความรู้คำตอบอย่างมีเหตุผล

ประโยชน์ที่ได้รับ

        1. ผู้เรียนมีความคิดที่อิสระ ไม่มีรูปแบบตายตัว

        2. ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติจริง  มีการบูรณาการในตัวเอง

        3. เปิดทางเลือกให้ผู้เรียนหาคำตอบที่หลากหลาย

        4. ส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม

        5. ผู้เรียนสร้างชิ้นงาน/ผลงาน สิ่งประดิษฐ์แปลกใหม่ที่เป็นรูปธรรม

        6. เชื่อมโยงความคิดอย่างเป็นระบบอย่างมีขั้นตอนตากง่ายไปยาก สิ่งที่ใกล้ตัวไปไกลตัว

        7. นำไปจัดการเรียนรู้ได้กับทุกกลุ่มสาระ และสามารถเชื่อมโยงกับรูปแบบการเรียนรู้อื่น ๆ

การนำไปประยุกต์ใช้

        การจัดการเรียนรู้แบบส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์  สามารถปรับประยุกต์ใช้ในสถานศึกษาทุกชั้นและทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้ตามความเหมาะสมและใช้ในชีวิตประจำวันก็ได้

สรุป

กิจกรรมความคิดสร้างสรรค์ เป็นกิจกรรมการเรียนรู้ที่จัดให้ผู้เรียน มีความคิดสร้างสรรค์ สามารถจัดได้หลากหลายรูปแบบ เช่น กิจกรรมทางภาษา กิจกรรมการแสดงออกทางจินตนาการ การวาดรูป  การเล่านิทานโดยใช้เทคนิคต่าง ๆ การเล่นสีแบบต่าง ๆ งานสร้างสรรค์จากกระดาษ การประดิษฐ์ รวมทั้งการฝึกแก้ปัญหาในทางสร้างสรรค์ เป็นต้น