บ้านทุ่งยาวป่าชุมชนตัวอย่าง
      

          ไม่ไกลจากถนนสายหลักเชียงใหม่-ลำพูน มีหมู่บ้านหนึ่งซึ่งรู้จักกันดีว่าเป็นหมู่บ้านที่เป็นตัวอย่างของการจัดการป่าชุมชนที่ได้รับการยอมรับจากหลายฝ่าย มีการศึกษาดูงานทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ หมู่บ้านที่กล่าวถึงคือ บ้านทุ่งยาว ต.ศรีบัวบาน อ.เมือง จ.ลำพูน นั่นเองชาวบ้านทุ่งยาวมีเชื้อสายไทยอง สันนิษฐานว่าแต่เดิมอยู่ที่เมืองยอง ประเทศพม่าแล้วถูกกวาดต้อนมาในสมัยพระเจ้ากาวิละ เจ้าเมืองเชียงใหม่มาอยู่ที่ลำพูนแล้วค่อยอพยพโยกย้ายมาอยู่ที่บริเวณบ้านทุ่งยาวปัจจุบัน         พ.ศ. 2469 เมื่อมีการสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ-เชียงใหม่ ทำให้ป่าในบริเวณที่ชุมชนบ้านทุ่งยาวถูกตัดไปทำหมอนรางรถไฟจนหมด ทำให้เกิดภาวะแห้งแล้งตามมา เพื่อให้ป่าในบริเวณบ้านทุ่งยาวกลับคืนมา ในสมัย พ่อหลวงสม มูลสัก จึงได้ตั้ง สัญญารักษาป่าเป็นการกำหนดกฎเกณฑ์การใช้ป่าในพื้นที่ป่า น้ำจำจำนวน 60 ไร่ โดยห้ามไม่ให้ใครตัดไม้ หากฝ่าฝืนก็จะถูกปรับไหม ซึ่งต่อมาก็ได้ขยายพื้นที่ป่าน้ำจำเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนกระทั่งสมัยพ่อหลวงประจวบ กันไชยสัก ได้ขยายพื้นที่รักษาป่าไม้จากหลังโรงเรียนบ้านทุ่งยาวไปถึงบ้านหนองหล่ม รวมพื้นที่ถึง 2,000 ไร่

ต่อมาเมื่อพื้นที่ป่ามีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้น ทำให้ชาวบ้านต่างตำบลเดินทางเข้ามา หวังเพื่อจับจองที่ดินในเขตป่า ชาวบ้านทุ่งยาวจึงพร้อมใจกันรวมตัวที่ศาลากลางจังหวัด เรียกร้องให้คนเหล่านั้นอพยพออกจากพื้นที่จนเป็นผลสำเร็จ ทำให้ชื่อเสียงของชาวบ้านทุ่งยาวเป็นที่กล่าวขวัญถึงในแง่ของการรวมพลังอนุรักษ์ปกป้องผืนป่า จนกระทั่งในปี 2520 หมู่บ้านทุ่งยาวได้รับคัดเลือกให้เป็นหมู่บ้านอนุรักษ์ป่าตัวอย่างระดับประเทศ ได้รับถ้วยเกียรติยศจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์สมัยนั้น เป็นการการันตีถึงความสามารถในการปกป้องและฟื้นฟูผืนป่าด้วยมือของชุมชน

ต่อมาในปี 2532 เจ้าหน้าที่กรมป่าไม้เข้ามาหารือ เพื่อที่จะประกาศพื้นที่ป่าชุมชนบ้านทุ่งยาวให้เป็นวนอุทยานแห่งชาติ และอยู่ในความดูแลโดยเจ้าหน้าที่เพียงฝ่ายเดียว แต่ชาวบ้านยืนยันจะจัดการดูแลรักษาด้วยวิธีของชุมชน จนทางราชการต้องยกเลิกการประกาศวนอุทยาน นับเป็นความสำเร็จในการปกป้องป่าชุมชนและดำรงสิทธิการจัดการป่าโดยชุมชน ของชาวบ้านทุ่งยาวอีกครั้ง

"ชาวบ้านยืนยันจะจัดการดูแลรักษาด้วยวิธีของชุมชน
จนทางราชการต้องยกเลิกการประกาศวนอุทยาน
นับเป็นความสำเร็จในการปกป้องป่าชุมชน
และดำรงสิทธิการจัดการป่าโดยชุมชน"

            ปัจจุบันนี้พื้นที่ป่าบ้านทุ่งยาวขยายเป็น 2,500 ไร่ มีความหลากหลายทางชีวภาพ ชุมชนได้ใช้ประโยชน์จากป่าควบคู่ไปกับการดูแลรักษาป่า โดยเฉพาะอาหารจากป่านั้น แม่บ้านทุ่งยาวร่วมกันทำการสำรวจอาหารจากป่าตลอดปี พบว่าอาหารจากป่าที่เลี้ยงชุมชนและเสริมรายได้ในรอบ 1 ปี มีมูลค่าเกือบ 1 ล้านบาท

         หมู่บ้านทุ่งยาวจึงเป็นตัวอย่าง ความสำเร็จของการจัดการป่าโดยชุมชนชนซึ่งได้ร่วมกันสร้างกฎเกณฑ์การดูแลป่าเพื่อสามารถใช้ประโยชน์จากป่า และเป็นตัวอย่างชุมชนหนึ่งจากนับร้อยชุมชน ที่มีศัยภาพเพียงพอที่จะเป็นผู้จัดการทรัพยากรป่าได้อย่างยั่งยืน.

 

 

 ที่มา  :  http://www.localtalk2004.com/V2005/detail.php?file=1&code=b2_15102005_01