โคลงสุภาษิตนฤทุมนาการ

กิจ ๑๐ ประการที่ผู้ประพฤติยังไม่เคยเสียใจ

                                            บัณฑิตวินิจแล้ว                 แถลงสาร  สอนเอย
                ทศนฤทุมนาการ                                      ชื่อชี้
                เหตุผู้ประพฤติปาน                                 ดังกล่าว นั้นนอ
                โทมนัสเพราะกิจนี้                                 ห่อนได้เคยมี

                ผู้รู้กล่าวถึง ๑๐ ประการ ที่ผู้ประพฤติยังไม่เคยเสียใจ เพราะเป็นความประพฤติดีในไตรทวาร  (กาย วาจา ใจ ) อันจะยังให้เกิดผลดีแก่ผู้ประพฤติเองและต่อสังคมส่วนรวม อันได้แก่      

๑. เพราะความดีทั่วไป

                                          ๏ ทำดีไป่เลือกเว้น                 ผู้ใด  ใดเฮย
                แต่ผูกไมตรีไป                                        รอบข้าง
                ทำคุณอุดหนุนใน                                   การชอบ  ธรรมนา
                ไร้ศัตรูปองมล้าง                                     กลับซ้องสรรเสริญ

                การทำความดีนั้นไม่ควรเลือกกระทำกับผู้ใดผู้หนึ่ง ควรทำกับคนทั่วๆไป และทำความดีเพิ่มขึ้นด้วยความชอบธรรม จะได้ไม่มีศัตรูคิดร้าย จะมีก็แต่ผู้ยกย่องเชิดชู         

๒. เพราะไม่พูดร้ายต่อใครเลย

                                          ๏ เหินห่างโมหะร้อน             ริษยา
                สละส่อเสียดมารษา                                ใส่ร้าย
                คำหยาบจาบจ้วงอา-                                ฆาตขู่  เข็ญเฮย
                ไปหมิ่นนินทาบ้าย                                                 โทษให้ผู้ใด

                การอยู่ห่างไกลความหลงและความริษยาไม่พูดจากล่าวเท็จให้ร้ายผู้อื่น ไม่พูดอาฆาตใคร และไม่พูดนินทากล่าวโทษผู้ใด                               

๓. เพราะถามฟังความก่อนตัดสิน

                                          ๏ ยินคดีมีเรื่องน้อย                ใหญ่ไฉน  ก็ดี
                ยังบ่ลงเห็นไป                                        เด็ดด้วน
                ฟังตอบสอบคำไข                                   คิดใคร่  ครวญนา
                ห่อนตัดสินห้วนห้วน                             เหตุด้วยเบาความ

                การได้ยิน ได้ฟังเรื่องราวใดๆ มาไม่ควรจะเชื่อในทันที ต้องสอบสวนทวนความ คิดใคร่ครวญให้ดีก่อนที่จะตัดสินใจเชื่อ                               

๔. เพราะคิดเสียก่อนจึงพูด

                                                ๏ พาทีมีสติรั้ง                         รอคิด
                                รอบคอบชอบแลผิด                 ก่อนพร้อง
                                คำพูดพ่างลิขิต                                         เขียนร่าง  เรียงแฮ
                                ฟังเพราะเสนาะต้อง                               โสตทั้งห่างภัย

                ก่อนที่จะพูดสิ่งใดให้ตั้งสติให้รอบครอบก่อน เพราะการพูดดีก็เหมือนกับการเขียนที่มีการเรียบเรียงไว้แล้ว ทำให้เวลาฟังเกิดความไพเราะเสนาะหู และไม่เป็นภัยตัวผู้พูดด้วย

๕. เพราะอดพูดในเวลาโกรธ

                                                ๏ สามารถอาจห้ามงด             วาจา  ตนเฮย
                                ปางเมื่อยังโกรธา                                     ขุ่นแค้น
                                หยุดคิดพิจารณา                                      แพ้ชนะ  ก่อนนา
                                ชอบผิดคิดเห็นแม้น                                ไม่ยั้งเสียความ

                การรู้จักหักห้ามตนเองไม่ให้พูดในขณะที่ยังโกรธอยู่โดยให้หยุดคิดพิจารณาว่าพูดแล้วจะเป็นฝ่ายแพ้หรือชนะ หรือพูดไปแล้วจะเป็นฝ่ายถูกหรือฝ่ายผิด หากไม่รู้จักยับยั้งแล้วละก็อาจทำให้เสียหายได้

๖. เพราะได้กรุณาต่อคนที่ถึงอับจน

                                          ๏ กรุณานรชาติผู้                     พ้องภัย  พิบัติเฮย
                ช่วยรอดปลอดความกษัย                         สว่างร้อน
                ผลจักเพิ่มพูนใน                                     อนาคต  กาลแฮ
                ชนจักชูชื่อช้อน                                       ป่างเบื้องปัจจุบัน

                การมีความเมตตากรุณาและให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ที่ประสบภัย ทำให้เขารอดพ้นจากความทุกข์ยาก ผลที่ได้รับคือผู้คนจะพากันสรรเสริญทั้งในปัจจุบันแล้วอนาคต               

๗. เพราะขอโทษบรรดาที่ได้ผิด

                                          ๏ ใดกิจผิดพลาดแล้ว               ไป่ละ  ลืมเลย
                หย่อนทิฐิมานะ                                       อ่อนน้อม
                ขอโทษเพื่อคารวะ                                   วายบาด  หมางแฮ
                ดีกว่าปดอ้อมค้อม                                    คิดแก้โดยโกง

                เมื่อกระทำการสิ่งใดผิดพลาดแล้ว ก็ควรลดความอวดดีลง และรู้จักกล่าวโทษเพื่อลดความบาดหมางลง ดีกว่าคิดหาทางแก้ด้วยความคดโกง                       

๘. เพราะอดกลั้นต่อผู้อื่น

                                          ๏ ขันตีมีมากหมั้น                  สันดาน
                ใครเกะกะระราน                                    อดกลั้น
                ไป่ฉุนเฉียวเฉกพาล                                                พาเดือด  ร้อนพ่อ
                ผู้ประพฤติดั่งนั้น                                     จักได้ใจเย็น

                การมีความอดทนอดกลั้นต่อผู้ที่มาข่มเหงรังแก ไม่ฉุนเฉียวเหมือนคนพาล นี่แหละจักได้ชื่อว่าเป็นคนใจเย็น

๙. เพราะไม่ฟังคำคนพูดเพศนินทา

                                                ๏ ไป่ฟังคนพูดฟุ้ง                   ฟั่นเฝือ
                                เท็จและจริงจานเจือ                                               คละเคล้า
                                คือมีดเที่ยวกรีดเถือ                                 ท่านทั่ว  ไปนา
                                ฟังจะพาพลอยเข้า                                  พวกเพ้อรังควาน

                การไม่ควรฟังคนที่ชอบพูดเพ้อเจ้อเท็จจริงบ้าง เพราะเปรียบเสมือนมีดที่กรีดหรือระรานคนทั่วไป ฟังแล้วจะพาเราเข้าไปอยู่ในพวกพูดจาเหลวไหลไปด้วย

 

๑๐. เพราะไม่หลงเชื่อข่าวร้าย

                  ๏ อีกหนึ่งไป่เชื่อถ้อย              คำคน  ลือแฮ

           บอกเล่าข่าวเหตุผล                        เรื่องร้าย
 สืบสอบประกอบจน                      แจ่มเท็จ  จริงนา
 ยังบ่ด่วนยักย้าย                                              ตื่นเต้นก่อนกาล

                การไม่ควรด่วนหลงหรือตื่นเต้นกับข่าวร้ายที่มีผู้นำมาบอก ควรสืบสาวเรื่องราวที่แท้จริงก่อน                            

                                          ๏ ข้อความตามกล่าวแก้           สิบประการ นี้นอ
                ควรแก่ความพิจารณ์                                ทั่วผู้
                แม้ละไป่ขาดปาน                                   โคลงกล่าว  ก็ดี
                ควรระงับดับสู้                                         สงบบ้างยังดี

          ที่กล่าวมาทั้ง ๑๐ ประการนี้ แม้จะกระทำตามได้ไม่หมดทุกข้อ กระทำได้เป็นบางข้อก็ยังดี